AO2A6785SMAL

KANSEN VOOR LANGE SYSTEMEN

‘Ga op zoek naar nieuwe vrienden’


Zorg, pensioen, onderwijs, sociale zekerheid, wonen en werk. Het zijn ‘lange systemen’ in het leven van mensen die nauw met elkaar verweven zijn. En die je dus ook in samenhang moet bekijken. Volgens Frank Kalshoven van De Argumentenfabriek hebben woningcorporaties ‘nieuwe vrienden’ nodig om samen die lange systemen efficiënter in te zetten en zo het leven van huurders te verbeteren.

“Of je een woning huurt of koopt heeft grote gevolgen voor je vermogenspositie over dertig jaar. In het ene geval heb je niets, in het andere 250.000 euro of meer. Ook is bekend dat het systeem van sociale huur samen met huurtoeslag arbeidsmotivatie beïnvloedt. Het systeem ‘wonen’ frustreert dan feitelijk het systeem ‘arbeidsmarkt’.”
Frank Kalshoven, directeur van De Argumentenfabriek, is de bedenker van de term ‘lange systemen’. Daarmee bedoelt hij de collectieve systemen die we in Nederland op belangrijke sociaal-economische terreinen hebben gebouwd, en waar iedereen mee te maken krijgt.

Pissig op instituties

De Argumentenfabriek interviewde in opdracht van De Vernieuwde Stad een aantal huurders van sociale woningen om te onderzoeken wat hun verhouding is met die zes lange systemen – zorg, arbeidsmarkt, onderwijs, pensioen, sociale zekerheid en woningmarkt. Die verhalen, vervat in tien zogenaamde ‘Levenskaarten’ staan in het boek: Zo leven sociale huurders in lange systemen. Kalshoven: “Als je die levens achter elkaar bekijkt, dan leer je daar niet alleen veel van. De levens grijpen je ook emotioneel aan. Soms hartverscheurend, soms vrolijkmakend. Maar ik werd ook boos op sommige bewoners: ‘Hoe kun je zo stom zijn om zo’n besluit te nemen’. Maar ook werd ik pissig op de instituties. Hoe kan het dat die vrouw voor de tweede keer door een woningcorporatie uit haar huis is gezet?”

Zuigkracht

Wat je ziet, stelt Kalshoven, is dat de verschillende lange systemen niet of nauwelijks ‘samenwerken’, iets wat tot inefficiëntie leidt. Daarnaast blijkt vaak dat het voor bewoners lastig is om te ontsnappen zodra ze eenmaal grootverbruikers zijn van – om maar wat te noemen – de zorg, sociale zekerheid en een huurwoning. “Mensen worden vastgehouden door de welwillendheid van de woningcorporatie, de sociale dienst en door de dokter.” De zuigkracht van systemen, noemt Kalshoven dat. “Ze doen samen maar heel weinig om je weer op de rit te helpen.”

Ken je huurder

De vraag stellen is het antwoord geven. Vraag is natuurlijk wat woningcorporaties kunnen doen. Kalshoven: “Het is in ieder geval belangrijk om je huurder te kennen. Niet alleen als hij binnenkomt, maar ook gedurende de rit. Alleen dan kan je zinnige interventies plegen.”

Maar Kalshoven ziet ook andere mogelijkheden. “Nu is het nog verboden om te werken vanuit corporatiewoningen. Maar er zijn best mensen die gastouder willen zijn. Dat kunnen woningcorporaties mogelijk maken.” Ook kan een woningcorporatie huursparen initiëren. “In goede tijden legt de bewoner dan wat meer geld in, zodat hij een buffer creëert voor slechte tijden.” En ten slotte mag de corporatie ook best iets vragen van de huurder, vindt Kalshoven. Immers: met algemene middelen wordt een deel van de huur gefinancierd. “Je kunt de student bijles laten geven in ruil voor huurverlaging. Daarmee vergroot een andere huurder zijn menselijk kapitaal.”

Winst behalen

De woningcorporatie moet niet zelf een speler worden in andere systemen, stelt Kalshoven nadrukkelijk. “Ze moet nieuwe vrienden zoeken, om samen zinvolle interventies te plegen. Zo kunnen zij er bijvoorbeeld met medewerkers van de sociale dienst voor zorgen dat bewoners uit de bijstand komen en aan het werk gaan. Door op die manier, in samenhang, naar levens van huurders te kijken is er nog heel veel winst te behalen.”

Op 9 november organiseert De Argumentenfabriek in samenwerking met De Vernieuwde Stad een workshop over het maken van Levenskaarten voor corporatiemedewerkers. Meer weten? Mail: devernieuwdestad@afwc.nl.

Anders denken? Zij doen het al

Stel: we gaan meer vanuit de leefwereld van de bewoner werken. Wat werkt dan wel en wat niet? Een actie-onderzoeker, een lector en een wethouder hebben daar ervaring mee. Over ‘liever stimuleren dan dreigen’ en ‘problemen voorkomen in plaats van exploderen’.

9G8A3114

Eelke Blokker actie-onderzoeker Instituut voor Publieke Waarden

‘We zijn niet gelijk’

“Bij actie-onderzoek kijken we hoe we problemen waar mensen op vastlopen kunnen omzetten naar een logisch perspectief. Het is maatschappelijk goedkoper om problemen te voorkomen dan wachten tot ze optreden, weten we allemaal.”

Onzekerheid door systemen

Mensen die betalingsachterstanden hebben met zorgpremies doen bijvoorbeeld dertig procent méér beroep op de zorg.
Frank Kalshoven zet in op wederkerigheid om mensen te activeren: je mag iets terugvragen aan diensten in ruil voor de lage huur die bewoners betalen. Dat kan huurders echter verder naar beneden schoppen. Mensen worden immers onzeker van systemen die hen zekerheid zouden moeten bieden maar juist onzekerheid brengen.

Perspectief zoeken

Onze methode in onderzoek is om altijd de zonnige kant te zien van domme besluiten die mensen hebben genomen. Van daaruit gaan we naar perspectief zoeken. Mensen beroepen zich dan vaak op het gelijkheidsbeginsel: ‘Hij mag niet anders behandeld worden dan ik’. Maar volgens artikel 45 van de wet mag je uitzonderingen maken.
Laten we in ieder geval stoppen met mensen op straat te zetten. De maatschappelijke kosten hiervan zijn vele malen groter dan de huurachterstand. Wij gooien mensen toch ook niet uit het zorgstelsel wanneer ze een betaalachterstand met premies hebben? Waarom dan wel bij een huurachterstand? We moeten af van de cultuur van gelijkheid. Dus laten we stoppen iedereen automatisch altijd maar volgens dezelfde regels van systemen te behandelen. We zíjn niet gelijk.”

Guido Walraven Lector Dynamiek van de stad InHolland

‘Behoefte aan T-shape professionals’

“Vanuit mijn lectoraat doe ik praktische onderzoeken. We gebruiken ervaringskennis van burgers, vakkennis van professionals en kennis uit wetenschappelijk onderzoek. Eigenlijk zouden er kennisateliers moeten komen waar we mét de burger, als gelijkwaardige partner, naar oplossingen zoeken.”

Zelfbeschermingsmodus

Als oplossing, om mensen in beweging te krijgen, geloof ik niet in financiële prikkels. Iets terugvragen van mensen voor een lage huur werkt namelijk niet. Kijk maar naar Rotterdam. Dat vroeg een tegenprestatie in ruil voor een uitkering. Maar veel mensen gingen in de zelfbeschermingsmodus: van papierprikken leer je immers niets. Andere mensen waren juist blij dat er eindelijk eens iemand bij hen langskwam om te praten. Dat kan óók een prikkel zijn voor mensen om actief te worden.

Tegennatuurlijk

De oplossing is dat professionals samen gaan werken in een wijk, zoals corporaties met professionals uit het sociale domein. Dat is tegennatuurlijk, want we zijn niet zo geneigd andersoortige mensen op te zoeken. We zouden ook moeten nagaan welke informele netwerken er al actief zijn. Gemeenten weten vaak wel hoe zij welzijnsinstellingen kunnen aansturen, maar als het om woningen gaat, gebeurt dat minder.
Ik denk dat er behoefte is aan, wat ik noem, T-shape professionals. Daarbij is het de discipline die rechtop staat, ofwel de kennis. Daar bovenop rust de helpende kant. Deze professionals reageren niet alleen, maar kijken ook hoe ze mensen kunnen faciliteren.”

Jeroen Olthof wethouder Jeugd, Zorg en Wonen gemeente Zaanstad

‘Niet helpen maar faciliteren’

“Dat gelijkheidsbeginsel dat in Nederland sterk is, lijkt efficiënt. Maar het veroorzaakt ook problemen, zoals we zien. Er is daarom een cultuuromslag nodig. We gaan mensen niet helpen maar faciliteren. We stellen mensen de vraag: ‘Wat gaat u zélf doen?”

Andere oplossingen 

We moeten namelijk ervoor waken dat het denken vanuit de bewoner ertoe leidt dat we alles gaan doen. Als je het daarentegen aan mensen zelf vraagt, krijg je in negen van de tien gevallen andere oplossingen dan waarin de bestaande systemen zouden voorzien. En wat is nou het probleem als we iemand één maand huurachterstand weggeven, als we daarmee kunnen voorkomen dat er meer problemen, en dus meer maatschappelijke kosten ontstaan?

Naïviteit behouden

Je ziet langzaam het systeemdenken in Nederland veranderen. Eye-opener voor mij was dat onze tafelgesprekken bij gezinnen niet alleen over de huur gingen maar over multi-problemen waarvan de oplossingen niet allemaal bij de overheid liggen.
Een cultuuromslag vergt tijd, maar we moeten ook oppassen dat we niet een nieuw systeem gaan inrichten. Dan doen we de transitie tekort. We moeten naïviteit behouden en ons blijven afvragen: wat is de vraag, hoe kunnen we mensen helpen hiërarchie in hun leven te geven?”

Scroll to Top