Filosoof en publiciste Stine Jensen:  

‘Emoties de baas? Soms wel, soms niet’

Emoties zijn niet te vertrouwen. Aldus de Romeinse filosoof Lucius Annaeus Seneca. Zijn gedachtegoed is een hardnekkige erfenis waar wij nu al eeuwenlang mee worstelen, stelt hedendaags filosoof Stine Jensen. Zij pleit voor een herwaardering van emoties. Ook van emoties die als destructief worden gezien, zoals boosheid.


Sinds de romantiek is er volgens Jensen sprake van een ‘emotionalisering van het wereldbeeld’. “We zeggen bijvoorbeeld: ik ben vrolijk, of nieuwsgierig. Ik voel, dus ik ben. Zo krijgt elke zin die we uiten via WhatsApp tegenwoordig een emoticon mee. Meestal ook omdat we bang zijn dat de ander ons niet begrijpt.” Ook beoordelen we anderen steeds vaker op emoties. Bijvoorbeeld in de politiek: is die ander authentiek en dus te vertrouwen? Jensen: “We hebben namelijk het idee dat emoties ontsnappen aan de ratio, dat we daar niet over hebben nagedacht. En dat koppelen we dan aan eerlijkheid.”

Armoedig jargon

Tegelijkertijd beschikken we over een onthutsend armoedig jargon, als het gaat om het benoemen van onze emoties. Jensen: “De vier B’s (Blij, Boos, Bang en Bedroefd), die weten we vaak nog wel. Maar dat pallet aan emoties is veel rijker.” Zij heeft onlangs een kinderboek ‘Alles wat ik voel’ uitgebracht, waarin ze er twintig definieert. Zoals Moed, Melancholie, Hoop, Wraakzuchtig, Trots en Afkeer. En zelfs dat aantal is eigenlijk nog beperkt. Jensen: “In de non-violent communication komen er maar liefst 144 voor.”

Onrealistische verwachtingen

Dat we zo weinig weten over emoties is misschien wel de schuld van de Romeinse filosoof Seneca. Jensen: “Hij stelde dat we emoties de baas moeten zijn. Want emoties zijn te wantrouwen, en leiden tot conflicten en oorlogen.” Neem de emotie ‘Boos’.  Jensen: “Volgens Seneca heb je dan last van onrealistische verwachtingen. Stel je verwachtingen bij en je woede zakt vanzelf, redeneerde hij."  Met deze erfenis zitten we nu al eeuwenlang opgezadeld, stelt Jensen: “We oefenen ons in het onderdrukken van onze emoties.”

Tegenstrijdige signalen

Volgens Jensen krijgen kinderen van nu twee tegenstrijdige signalen door. “Aan de ene kant leren ze dat het een kwestie van beschaving is om emoties te onderdrukken. Aan de andere kant worden ze via social media telkens aangemoedigd om hun emoties voortdurend te uiten.”

Herwaardering van boos

Hulp komt er gelukkig vanuit een groepje filosofen. Jensen: “Zo bepleit collega Peter Sloterdijk dat woede een belangrijke emotie is, die geherwaardeerd moet worden. In woede zit namelijk heel veel kracht, die alleen verkeerd gekapitaliseerd wordt, redeneert hij.” Lukt het om die woede anders in te zetten, dan is die emotie prima bruikbaar voor het collectief.

“Ook negatieve emoties horen erbij”


Hoe je dat zou kunnen doen, tonen de Spaanse flamenco-protesten. Daarin wordt boosheid omgezet in een kunstvorm, in iets moois, en wint daardoor aan kracht. Jensen: “Zo was in 2012 de Spaanse bevolking woedend op de Spaanse banken en op politici die hun beloften niet nakwamen. Die woede zetten ze met hun flamenco-protesten om in iets creatiefs. Ontroerend en prachtig om te zien. Dat zou ik in Nederland ook wel eens willen zien.”

Filosofisch slotwoord

Wat haar betreft gaan we aan de slag om elkaar de rijkdom van onze emoties te laten zien. “Want emoties hebben hun waarde. En de rijkdom ervan is ongekend.” Ook negatieve emoties horen daarbij, vindt zij.

Rest de slotvraag: moeten we onze emoties de baas zijn? Het filosofische antwoord van Jensen komt niet als een verrassing: "Soms wel, soms niet."

Over Stine Jensen

Stine Jensen is filosoof en publiciste. Jensen schrijft boeken, vaak vanuit een filosofisch perspectief. Daarnaast schrijft ze columns. Voor omroep HUMAN maakte ze vijf series van het programma ‘Dus ik ben’, over allerlei aspecten van de filosofie.