5 lessen van filosoof Bas Haring:

‘Rutte heeft emoties, een kabinet niet’

Mag de overheid emoties tonen in haar communicatie met de samenleving? Bas Haring, filosoof, wijdt er vijf filosofische gedachtegangen aan. “De overheid dient te communiceren als een betrokken ouder, een professionele leraar: zakelijk, terughoudend en gedoseerd.”

 

1. Een overheid heeft geen emoties

“Een overheid is een instantie, een ding. En een ding heeft geen emoties. Een overheid heeft dus ook geen emoties. Je kunt als overheid wel emoties willen tonen, maar dat is kunstmatig, gefingeerd. Je moet je afvragen of dat laatste wel oké is. Ik vind het in ieder geval eng; emoties fingeren om iets te bewerkstelligen. Echter, een personificatie van de overheid, bijvoorbeeld een minister of een ambtenaar achter een loket of telefoon, kent natuurlijk wel emoties. Rutte heeft dus wel emoties, een kabinet niet.”

2. Emotie nee, empathie ja

“De overheid wordt getriggerd om iets te doen met emoties. Ik snap de worsteling want er wordt aan de overheid getrokken. In de media worden emoties volop gebruikt, bewust ingezet om nog meer emoties op te roepen. Ik roep vooral op daar niet in mee te gaan, hoe verleidelijk ook. Verkoop geen lariekoek. Empathie tonen is daarentegen prima, dan is er namelijk sprake van een rationele beslissing.”

3. Communiceer het pad, niet de conclusie

“Als bijzonder hoogleraar ‘Publiek begrip van wetenschap’ is het mijn taak om ingewikkelde wetenschap aan iedereen uit te leggen. Noem mij een volksfilosoof; dat vind ik een mooie geuzennaam. Of hoogleraar snapkunde. Ik wil dat mensen dingen snappen, dat is mijn werk. Maar in de communicatie is mijn opvatting ouderwets. Want daar gaat het om gedragsverandering. Ik stel echter dat gedragsverandering alleen te bereiken is als mensen snappen hoe en waarom ze dat gedrag moeten veranderen; als ze zelf tot die conclusie komen. Begrip is belangrijker dan gedragsverandering. Alleen met begrip kom je namelijk tot een weloverwogen gedragsverandering. Daarom heeft een overheid de taak om processen uit te leggen, het waarom van een bepaalde overweging te delen en de burger te voorzien van voldoende informatie om zelf tot conclusies te komen.”

4. Niet negeren, niet laten regeren

“Naar mijn mening dient de overheid te reageren als een betrokken ouder, een professionele leraar. Zakelijk, terughoudend en gedoseerd. Boos mag, maar wees dan professioneel boos. Houd eigen communicatie buiten de overheidscommunicatie. Dit betekent niet dat je emoties moet negeren, maar je moet ze zeker ook niet laten regeren. Een geslaagd voorbeeld van deze houding is de campagne ‘Voorwie.nl’ van Sire. Het gaat over emoties, maar de boodschap blijft inhoudelijk. De emoties die worden getoond roepen wellicht emoties op, maar worden zelf rustig en verstandig getoond.”

5. Combineer inhoudelijk en communicatief

“Wat mij opvalt is dat ambtenaren of inhoudelijk heel deskundig zijn, of communicatief heel sterk zijn. Ik pleit voor mensen die deze twee competenties weten te combineren; weten hoe het zit en weten hoe je het moet vertellen.”

Over Bas Haring

Bas Haring is filosoof, informaticus, schrijver, columnist en televisiepresentator. Daarnaast is hij werkzaam als docent mediatechnologie aan de Universiteit Leiden en sinds 2006 als bijzonder hoogleraar op de Leidse leerstoel ‘Publiek begrip van wetenschap’.