Psycholoog  Job Boersma:

'Micro-expressies geven je een kijkje in de ziel'

In de communicatie met de ander ben je vaak veel met jezelf bezig. Je mist daardoor cruciale informatie, zoals belangen, emoties en gevoelens. Zonde, zegt psycholoog Job Boersma. “Leer tussen de regels en zinnen te luisteren en te kijken, onder andere door micro-expressies beter te detecteren.”
 

Een micro-expressie is een uitdrukking op het gezicht die maar heel kort zichtbaar is, slechts een vijfde van een seconde. Het waarnemen en goed interpreteren van deze micro-expressie geeft je zeer waardevolle informatie over hoe iemand zich echt voelt, zo stelt Job Boersma. “Micro-expressies geven je een kijkje in de ziel van de ander. Is je gesprekspartner zenuwachtig, verontwaardigd, speelt er minachting, angst, blijheid? In hoeverre kloppen die micro-expressies met wat iemand zegt? Probeert iemand emoties te verbergen? Is het vertrouwen dat uitgesproken wordt echt gemeend?”

Mensen maskeren emoties vaak achter een lach, met als doel de interactie gaande te houden, weet hij. “Dat is op zich een waardevol streven. Maar als er een emotie als boosheid of verdriet onder ligt, blijft dit bepalend voor de interactie. Het is de kunst om goed tussen de regels en zinnen te leren luisteren en kijken.”

TEST

Kun jij de echte lach van een fake lach onderscheiden? Doe hier de test van David Matsumoto op de site van Job Boersma

Beter afstemmen

Op het moment dat je meer informatie hebt over de emoties die bij de ander spelen, dan kun je beter voorspellen hoe het gesprek verder zal verlopen. Die informatie geeft je een voorsprong. Job: “En denk dan niet aan manipulatie of aan winnen; gebruik die kennis om beter af te stemmen, om samen een beter resultaat te bereiken.” Zo kun je angst of wantrouwen wellicht wegnemen door iemand eerst op z’n gemak te stellen of door een procedure uit te leggen. Bij minachting of walging kun je dat het beste tactisch bespreekbaar maken. Want als dat soort emoties een rol spelen maak je met ieder inhoudelijk argument de kloof alleen maar groter.”

Wereldwijd dezelfde uitdrukking

Micro-expressies lezen is geen harde wetenschap. De expressie gaat razendsnel, je waarneming kan niet correct zijn en je interpretatie is ook niet altijd juist. Immers, jouw oordeel wordt mede bepaald door je eigen gemoedstoestand en emoties. Maar dat zijn zeker geen redenen om deze expressies links te laten liggen, stelt Job. “De wetenschap heeft zeven emoties gedefinieerd die wereldwijd, in iedere cultuur, dezelfde uitdrukking hebben. Ze helpen je om de emoties van je gesprekspartner beter te lezen en dus beter af te stemmen.”

De zeven emoties

Dit zijn de zeven emoties die wereldwijd in iedere cultuur dezelfde uitdrukking hebben:

  1. Woede: priemende ogen, wenkbrauwen naar beneden, frons, samengeknepen lippen, kin naar voren.
  2. Angst: gespannen wenkbrauwen, ogen wijd open, terugtrekkende beweging, kaken los.
  3. Blijdschap: licht samengeknepen ogen, rimpeltjes in buitenste uiteinden van het gezicht en onderste oogleden.
  4. Minachting: optrekken van de ene mondhoek, de andere mondhoek vertoont een flauw glimlachje.
  5. Verbazing: verhoogde wenkbrauwen en wijd open ogen, losse kaken en open mond.
  6. Verdriet: focus verdwijnt uit ogen, pruillip of naar beneden gebogen, verlaagde wenkbrauw.  
  7. Afschuw of walging: opgetrokken neus, bovenlip verhoogd, ogen sluiten zich iets, wenkbrauwen naar beneden.
In dit filmpje zie je alle zeven emoties voorbijkomen:

Emotionele feedback

Als getraind observator detecteert Job soms tientallen micro-expressies bij zijn toehoorders tijdens trainingen of bij zijn gesprekspartners. Job: “Soms is dat pijnlijk. Je krijgt eigenlijk emotionele feedback van wat mensen van je vinden. Een opgetrokken mondhoek is bijvoorbeeld een uitdrukking van minachting. Je gesprekspartner kan zich er niet eens bewust van zijn, maar ik detecteer ‘m wel. En ik ben ook maar een mens; zo’n observatie komt hard binnen. Met de ratio kan ik wel een verklaring vinden voor zo’n expressie en voor mijn gevoel ‘rechtbabbelen’, maar mijn emotionele systeem is dan al getriggerd. Als goed observator moet je soms een olifantshuid hebben.”

Alleen botox helpt

We moeten nu overigens niet gespannen worden over wat anderen bij ons zouden kunnen zien, als we in interactie zijn. “Mensen zijn in gesprekken vooral bezig met wat ze zelf willen zeggen of hoe ze denken dat ze overkomen. Bijna niemand let op die micro-expressies. Ga ook niet proberen je eigen micro-expressies te veranderen. Dat lukt je namelijk niet. Ze komen voort uit ons autonome zenuwstelsel en zijn dus niet te beïnvloeden. Alleen een flinke portie botox zou kunnen helpen.”

Dit kun je doen met micro-expressies

  1. Bepaal voor jezelf wat jouw doel is; wil je overtuigen, informeren, verkopen, instemming, medewerking, kennisoverdracht? Stem je vervolgstappen af op je doel.
  2. Welke micro-expressies zie je; let op de kleine bewegingen.
  3. Probeer te achterhalen welke emotie speelt en waar die emotie vandaan komt.
  4. Vel geen oordeel, maar stel vragen.
  5. Benoem de emotie die je denkt te zien in de ik-vorm, dit hoeft niet letterlijk.
  6. Blijf proberen in contact te komen, toon interesse.

Pijnlijk misverstand

De vrouw die dag na dag naar de aap Bokito in de dierentuin kwam zag zijn lach als teken van een bijzonder contact tussen hen twee. Alleen was het geen lach. Bokito toonde zijn tanden om te benadrukken dat hij het alphamannetje was dat niet met zich liet sollen. Zij drukte hem in een onmogelijke positie, daagde hem keer op keer uit. De vrouw was in zijn ogen niet onderdanig genoeg en Bokito had daar op een dag schoon genoeg van. Een pijnlijk misverstand.

Meer weten?

Veel meer informatie over micro-expressies en lichaamstaal vind je op de website van Job: www.jobboersma.com of kijk het interview met Job op 7DitchesTV