Onderwijsvernieuwing in de steigers

Op allerlei manieren verbetert en vernieuwt Fioretti Lisse het onderwijs op z’n school voor leerlingen. Maar een aantal springt in het oog. Vier projecten in ontwikkeling op een rij.

MAVO BUSINESS

Start in 2019, maar nu al in de steigers

‘Ik zie het steeds meer zitten!’ De ideeën voor de ontwikkeling van het programma ‘het Organiseren van Evenementen’ voor MAVO Business krijgen steeds meer vorm. Een voorbereidende werkgroep heeft de studiedag van het team van Fioretti Lisse benut om weer een stap verder te komen.

‘Het Organiseren van Evenementen’ past in het 20/80-leerconcept. Leerlingen die hiervoor kiezen, volgen 80 procent reguliere lessen en 20 procent een ander programma. Dit kan een dag in de week zijn, maar ook een aantal uren verdeeld over de week. In dat programma staan complexe taken en vaardigheden centraal rond ondernemerschap, zoals plannen of begroten. Het zijn altijd betekenisvolle, realistische taken op verschillende niveaus.

Voorbereidingen
Voor HAVO-leerlingen begint volgens dit concept in september 2018 het Internationale Business College (zie hieronder). MAVO Business begint een jaar later, maar de voorbereidingen zijn wel al in volle gang. Er rijzen in zo’n fase dan ook nogal wat vragen. Welke evenementen zijn geschikt om te organiseren? Gaat het om het hele evenement of kan het ook een onderdeel zijn? Welke betekenisvolle leertaken en deelleertaken kunnen we eraan koppelen? Welke verschillen in complexiteit en niveau kunnen we aanbrengen? Hoe organiseren we de begeleiding? Welke prestatiedoelen stellen we vast?

Mogelijke evenementen
Ideeën voor evenementen zijn er volop. De jaarlijkse Franciscus-dag, de kerstmarkt, de open dagen van het Fio, een schoolreis of een excursie. Bij het organiseren komen tal van leertaken kijken: vervoer regelen, een brief schrijven aan de ouders, een begroting opstellen, een flyer maken enzovoorts. De komende tijd wordt gewerkt aan een jaarkalender, het vaststellen van het aantal lesuren en de complexiteitsfactor van verschillende taken. Leuk om zo innovatief bezig te zijn, maar ook best tijdrovend. “We kunnen beter klein beginnen en iets goeds neerzetten, dan iets groots wat nog niet vastomlijnd is”, brengt een docent de praktijk bij de ideeën.

International Business College

Van 3-HAVO een stap naar het ondernemerschap

Leerlingen die nu in 3-HAVO zitten, kunnen volgend jaar naar de International Business College van Fioretti Lisse. Dit aanbod in 4-HAVO is voor echte aanpakkers die onderwijs willen dat praktisch is en op het echte leven gericht. De basis is 20/80-leren: in vier dagen wordt de normale lesstof gedaan, zodat één dag vrijkomt voor het ontwikkelen van ondernemendheid. Die dag leren ze allerlei aspecten van het ondernemerschap: ondernemingsplan maken, pitchen, research, boekhouden, administratie enzovoorts. Ook gaan ze die dag op stage of bezoek bij bedrijven in de Bollenstreek.
Het IBC duurt 14 maanden. Daarna bereiden de leerlingen zich voor op het eindexamen van 5-HAVO. Het 20/80-leren bereidt leerlingen voor op het echte leven, op ondernemerschap, maar biedt ook onderwijs waarop de leerling grote invloed heeft in indeling en creativiteit.

Ontwerpen
Momenteel werft het Fioretti College Lisse onder eigen leerlingen en andere geïnteresseerden mogelijke deelnemende kinderen. Ondertussen geeft het team van het Fioretti het IBC steeds meer vorm aan het IBC. Ook letterlijk: oud-leerling Cindy Meuldijk heeft ontwerpen gemaakt voor inrichting van de ruimte voor het IBC in het Paviljoen. Dat gaat er als een echte onderneming uit zien: met werktafels, ontvangstruimte, vergaderruimte, presentatieschermen, een koffiehoek enzovoorts. Leerlingen en docenten zullen herkenbaar zijn en eenheid uitstralen met representatieve kleding; losjes op school, netjes voor bezoeken.

Lokale ondernemers
Na deelname aan een bijeenkomst met meerdere scholen en organisatie achter 20/80-leren ontwikkelt het Fioretti-team ideeën voor hun eigen IBC. Eén idee is een sponsorbord voor lokale ondernemers die goederen of een bijdrage leveren. Ondernemers en potentiële medewerkers leren elkaar zo kennen.
Een ander idee is aansluiting bij Jong Ondernemen, een organisatie dat voor primair en voortgezet onderwijs kennis en modules leveren die kinderen het ondernemen bijbrengen. Voorbeeld hiervan is een tool waarmee leerlingen kunnen bepalen met welke medeleerlingen een sterke, ondernemende groep is te vormen.

Bewuster en beter voorbereid op het HBO’

Hoe zien docenten zelf de ontwikkeling naar een International Business School? Daan Remijnse en Frank van der Kroft met elkaar in gesprek hierover.

De agenda van ons vwo

Over onderzoek en eigenaarschap

De VWO-opleiding van het Fioretti Lisse scoort goed. Vakinhoud, leerlingentevredenheid en sfeer staan er goed op. Toch vragen ontwikkelingen als internationalisering en technologie om innovatie. Welke kant moet het op met het VWO?

Het VWO leidt leerlingen op voor een vervolgstudie in het wetenschappelijk onderwijs. Op de universiteiten is steeds meer behoefte aan studenten die betrokken zijn bij de maatschappij, intercultureel ingesteld en internationaal competent.

Onderzoekend leren
Basis van alles is onderzoekend leren. Dat betekent – ook in het VWO – een verschuiving van een docent die voor de klas een vak doceert, naar studenten/leerlingen die meer zelf op onderzoek uitgaan en vragen stellen. Andere ontwikkelingen die van VO-scholen wordt gevraagd, zijn activerend onderwijs in kleine projectgroepen, nieuwe vaardigheden als communicatie, reflectie en onderzoekvaardigheden.
“Best lastig”, meent een VWO-docent. “Wij hebben niet de vrijheid die de universiteit heeft. Examencommissies zijn log. Wij willen met ons VWO wel naar onderzoekend leren, maar we zitten met de exameneisen.”

Eerst contouren agenda 2022
Tijdens de studiedag werd in verschillende groepjes doorgepraat over de toekomst van het VWO. Al is het nog maar een begin, de eerste contouren voor een ‘Agenda van ons VWO’ tekenen zich af.

  1. Meer coachend leren, aansluitend bij het coachingstraject dat we al kennen in de bovenbouw.
  2. Meer kansen en herkansingen en formatieve feedback: leerlingen krijgen geen cijfer, maar hun prestaties worden vergeleken met vorige resultaten. Deze vorm van toetsen is veel meer gericht op ontwikkeling: wat is goed en wat kan ik nog verbeteren? Dit sluit goed aan bij het streven naar een groeimindset.
  3. Meer differentiatie en keuzemogelijkheden naar individuele behoefte, bijvoorbeeld een extra uur economie wanneer je dat nodig hebt.
  4. Meer kleinschalige projecten waarin je leert samenwerken. Niet weggestopt in het rooster, maar in de basis van het lesaanbod. Liefst vakoverstijgende projecten waarin onderzoeksvragen centraal staan.

Onderzoek alles maar behoud het goede

De goede relatie tussen docent en leerling is een veelgeprezen kenmerk van het Fioretti College. “De open houding van zowel leerling als docent is ons sterkste punt. Er heerst een sfeer van vertrouwen en persoonlijk contact. Welke kant het ook op gaat met het onderwijs, die sfeer moeten we behouden.”

De Fio-leerling is geen consument

Meer bewuste leerlingen, die zelf regie nemen en hun eigen onderwijs plannen. Daar wil het Fioretti Lisse naartoe met het VWO. Teamleider 3-VWO, Daisy Duivenvoorden, legt uit.

Ron van der Slot, teamleider 4-, 5- en 6-VWO

‘Ruimte geven aan collega’s’

Mede-eigenaars
“Vooraf had ik collega’s met hart voor het VWO aangesproken om mee te praten over de toekomst van het VWO. Ik was blij met de hoge opkomst en de constructieve bijdragen. Ik ervaar nu een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid van een grote groep collega’s, die zich mede-eigenaar voelen van het VWO.”

Kans voor verbetering
“De agenda voor de toekomst van het VWO wordt breed gedragen in ons team, merk ik.
Naast onder andere het overdragen van kennis en het inspireren van leerlingen zou meer aandacht voor het coachen van leerlingen bij hun leerproces van meerwaarde kunnen zijn voor het leren van de leerlingen. De huidige vorm van toetsen geeft veel stress: leerlingen leven van toets naar toets. Een toets moet voor een leerling veel meer een moment van evaluatie zijn: ‘Wat kan ik al wel en waaraan moet ik nog werken?’ Leerlingen moeten een toets zien als een kans op verbetering, geen afrekenmoment.”

Anders organiseren
“Het met elkaar stappen zetten is van groot belang. Ideeën delen, experimenteren en samen leren is de motor achter onderwijsontwikkeling. Die hebben ze gelukkig ook. Velen zien in dat het onderwijs in beweging is. Alleen, we hebben het al zo druk! Om meer tijd over te houden, stel ik voor het onderwijs anders te organiseren. Zodat een leraar veel vaker een klas heeft op hetzelfde niveau. Ik hoop dat de secties dat kunnen organiseren.”

Gepersonaliseerd leren

GPL ‘op z’n Fioretti’s’

Gepersonaliseerd leren is het uitgangspunt van het onderwijs voor drie groepen brugklassers. Ieder kind heeft regie op zijn onderwijs en leert naar zijn eigen tempo en interesse. Het team ziet voordelen, maar ook punten die aandacht vragen om het ‘Fioretti-eigen’ te maken.

Bij gepersonaliseerd leren is de leerling aan zet: elke leerling kan op eigen niveau leren waar, wanneer en hoe het wil. Gepersonaliseerd leren doet beroep op verschillende leerstijlen en intelligenties. Het moet de motivatie van leerlingen vergroten, omdat het uitgaat van zijn eigen drijfveren waarbij hij direct feedback krijgt op zijn werk. Het bereidt de leerling voor op de 21st Century Skills, waarin leerlingen met moderne middelen zelfredzaam zijn en voorbereid op veranderingen.

Betere toetsing
In november heeft het team de eerste ervaringen met gepersonaliseerd leren geëvalueerd. Met de resultaten kon de pilot verder ontwikkeld worden. Zo zal er per vak één docent zijn. Die kan dan volledig binnen gepersonaliseerd leren onderwijs geven en elk kind beter helpen. Ook wordt instructie duidelijker los gegeven van het deel waarin leerlingen zelf aan de slag gaan. Derde aanpassing is betere toetsing en wijze van feedback geven, zodat ouders en leerlingen duidelijkheid hebben in hun ontwikkeling.
Met de eerste ervaringen konden docenten tijdens de open dag voor basisschoolleerlingen beter uitleggen wat gepersonaliseerd leren is en wat het concreet betekent voor het kind. Dit aanbod van onderwijs werd dan ook positief ontvangen door ouders. ‘Mijn eigen school van vroeger is nog zoals toen ik er op zat. Dat kán toch niet, er is toch veel veranderd’, zoals een moeder aangaf.

In april evalueert het Fioretti Lisse het gepersonaliseerd leren. Dan wordt ook duidelijk hoe de pilot wordt voortgezet.

tweegesprek

Claire Lièvre de la Molinière (docent Frans en projectleider GPL) en Daan Meijer (docent aardrijkskunde)

‘We kunnen GPL realistischer inschatten’

Wat betekenen de ontwikkelingen van gepersonaliseerd leren voor docenten zelf, die deze vorm van onderwijs in de praktijk brengen voor eersteklassers en dadelijk ook tweedeklassers?

Meijer: “We kunnen nu onze ervaringen met gepersonaliseerd leren naast onze doelen leggen. De kernbegrippen waren eerst redelijk vaag, nu kunnen we realistischer inschatten hoe we in korte termijn de doelen bereiken. We hadden wekelijks met elke leerling een coachgesprek, maar dat was wat veel. We gaan dat eens in de drie weken doen. Leerlingen stellen persoonlijke leerdoelen en dat blijven ze doen, maar daarvoor hoeft niet de hele methode op de schop. En we gaan formatief toetsen: een andere manier van toetsen waarbij we minder met cijfers werken die niet alles zeggen.”

Lièvre de la Molinière: “We zijn inderdaad realistischer geworden. In het begin van het jaar was gepersonaliseerd leren nog abstract voor ons. Nu hebben we ervaring.”

Meijer: “Ik voer de ervaringen nu ook door in andere lessen. Lastig vind ik het toetsen: we geven toch nog cijfers. Er zijn leerlingen en ouders die daar nog steeds aan hechten. Anderzijds: hoe bepaal je het niveau van een leerling zonder een cijfer te geven?”

Lièvre de la Molinière: “We zijn al van 150 naar 30 toetsen voor alle vakken gegaan. Dat betekent ook dat je advies als coach steeds belangrijker wordt. Ik ken een Friese school waar ze helemaal geen cijfers meer geven. Daar heeft niemand problemen ermee. Ze geven nu ‘rood’, ‘wit’ en ‘blauw’. Ik pas formatief toetsen ook in andere lessen toe, alsook het feedback geven.”

Meijer: “Voor ons team is draagvlak voor gepersonaliseerd leren belangrijk. Daarnaast gaan we het nu rooster-technisch mogelijk maken.”

Lièvre de la Molinière: “Met ervaringen sturen we bij, maar gepersonaliseerd leren is een beweging die niet meer gekeerd kan worden.”