Aan tafel over cultuureducatie

Overal, voor iedereen, een leven lang 

‘Die pannenkoek moet dikker’

Hoe geef je lading aan wat je wilt zijn als stad: Leiden als Stad van Kunst en Wetenschap? Dan moet kunst- en cultuureducatie terug te vinden zijn in de haarvaten van je stad. Hoe je dat doet, daar vinden de gasten nog geen pasklaar antwoord op. Maar het begin, dat is er.

‘Cultuureducatie is essentieel voor het DNA van je stad.’ Een mooie quote om de avond maar eens mee af te trappen. Dat moet volgens de gasten beginnen op de scholen, maar ook daarbuiten, in de amateurkunst, musea, theaters: overal, voor iedereen én een leven lang. Daarom is er een aantal jaar geleden met een aantal partijen, waaronder BplusC, de Cultuureducatiegroep, schoolbesturen en de gemeente een convenant opgesteld: ‘Alle leerlingen moeten, beginnend op de scholen, met kunst en cultuur in aanraking komen en het binnen- en buitenschoolse aanbod moet beter op elkaar aansluiten.’ Een ambitieus plan, maar er is te weinig mee gedaan, concluderen de gasten. Dat is ook henzelf aan te rekenen, misschien heeft de focus in Leiden te lang op de musea gelegen en wisten de culturele instellingen te weinig wat er op de scholen speelde. En vanuit de scholen? Daar klinkt de noodkreet dat er te veel op hun bordje ligt en dat cultuur geen vanzelfsprekend en geïntegreerd onderdeel is van het curriculum.

Maak parels zichtbaar
Dat moet anders. Op de scholen moet een versnelling plaatsvinden. Maar hoe doe je dat? Er zijn veel mooie initiatieven in de stad, liefkozend ‘parels’ genoemd door de gasten. Die moeten zichtbaar worden gemaakt. Bijvoorbeeld op een website waarop alle Leidse succesvoorbeelden te vinden zijn. Ter inspiratie. De meeste scholen willen namelijk wel, maar hebben vaak het idee dat zij zelf steeds het wiel moeten uitvinden. Verlies van tijd. Er kan dus meer gebruik gemaakt worden van elkaars expertise en de bestaande initiatieven. Alvast een voorproefje: een expositie met werk van kinderen in de Lakenhal, de productiegroep van PS|Jong of de cultuureducatiedag met de jaarlijkse highlights.

Vlees op de botten
Mooie ideeën. Maar als je de ambities van het convenant waar wilt maken, is er gewoonweg meer geld nodig. Natuurlijk komen leerlingen nu in aanraking met kunst en cultuur, maar met een uurtje muziekles in de week ben je er niet. Die pannenkoek moet dikker. Waarom lukt dat niet in Leiden? Aan tafel overheerst het gevoel dat Leiden achterloopt op steden als Amsterdam en Rotterdam. Toch doet Leiden het niet zo slecht, alleen de politieke keuzes die gemaakt worden zijn wellicht niet altijd in het belang van álle Leidenaren, stelt men. Vaak wordt er geïnvesteerd in stenen, terwijl volgens de disgenoten de inhoud leidend moet zijn. Behalve dat er 1,2 miljoen bezoekers waren voor de Leidse musea het afgelopen jaar, bezochten ook 1 miljoen mensen BplusC en zijn er zo’n 50.000 Leidenaren actief in de amateurkunst. Voor deze mensen is dat van essentieel belang voor hun groei en welzijn. Aan de andere kant: zowel de musea als BplusC willen dat meer kinderen, uit alle wijken, met kunst in aanraking komen. Misschien kun je daarover gezamenlijke afspraken maken?

DNA van je stad
Na de soep laait het vuur opnieuw op met de discussie dat je recht moet doen aan je profilering als stad van Kennis en Wetenschap, stad van Ontdekkingen. Pas als je investeert in kunst en cultuur op alle niveaus, geef je lading aan wat je pretendeert te zijn als stad. En dat begint bij de basis, op de scholen. Daar ontdek je het! Er ligt gelukkig al een structuur: het programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’. Maak daar als gemeente en instellingen gebruik van om er een heel dikke pannenkoek, belegd met boter en suiker van te maken. Let wel: structuur en financiële ondersteuning zijn onontbeerlijk, maar ook met ouders en creatieve oplossingen op school, zoals het bewuster inzetten van specifieke kwaliteiten van leerkrachten, kom je een heel eind. Daar kunnen de partijen van vandaag bij ondersteunen.

Vraag en antwoord
Vanavond is niet alleen de avond van de mooie ideeën, maar ook van de goede vragen. Waarop in de loop van de tijd de antwoorden gevonden moeten worden. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat het werk van de Cultuurcoaches succesvol blijft in de wijk, nadat ze er vertrokken zijn? Hoe krijg je de schoolbesturen mee en voorkom je dat het niet bij de enkele enthousiaste leerkracht blijft? Hoe zorg je dat cultuur in de vezels van de school komt te zitten? En hoe verbind je het binnenschoolse en buitenschoolse aanbod vloeiender? Hoe zorg je ervoor dat je als sector niet blijft hangen in wollige beleidstaal, maar op zoek gaat naar creatieve oplossingen?

Soep, brood en spelen

om op te kauwen

Een selectie van de meest pakkende quotes.

‘Ik geloof erg in kunst en wetenschap. Creativiteit is de gemeenschappelijke deler.’
‘De opvoeding van onze kinderen is geslaagd, want ze spelen in een orkest.’
‘We zijn het altijd met elkaar eens, totdat iemand de portemonnee moet trekken.’
‘Ik geloof niet zo in het verschil tussen professionals en amateurs. Die tijden zijn voorbij.’
‘Cultuureducatie is misschien niet zo sexy, maar het is zo allejezus belangrijk.’
‘Het hoeft niet altijd innovatief te zijn, dat is de dood in de pot. Er valt nog zoveel te verbeteren, ga daar eerst naar op zoek.’
‘Cultuur is de esthetische groenvoorziening van de gemeente.’
‘Er zit veel jargon in het taalgebruik rondom cultuureducatie. Veel zwoegen, veel moeten. Waar is de creativiteit?’
‘Kinderen hebben helden nodig. Soms is een ouder kind dat bijvoorbeeld prachtig trompet speelt, al held genoeg.’
‘Ga de wijken in, zorg voor eigenaarschap bij de mensen. Waar worden zij warm van? Dan gaat het vuurtje branden, en blíjft het branden.’

Zij zaten aan tafel

José Ebli – leerkracht en ICC’er OBS De Meerpaal
Mirjam Flik – cultuurmakelaar Leiden
Anneleen Lucas – intern begeleider en ICC’er Vrije School Mareland
Hélène Neerhoff – hoofd Innovatie & Marketing BplusC
Willem van Moort – directeur BplusC
Hans van Oel – directeur Cultuureducatiegroep
Bastiaan Vinkenburg – sectorleider Kunst en Cultuur Berenschot
Sigrid de Zwart – voorzitter werkgroep Amateurkunst Leiden

Frisse blik uit Flevoland

“Deze situatie is herkenbaar voor veel steden, ook voor ons. Voor een deel moet je volgens mij accepteren dat de situatie in het basisonderwijs zo is, maar je het vraagt ook een omslag in je denken. Wat ons erg heeft geholpen is om de gewenste situatie vanuit de scholen leidend te laten zijn. Door vanuit de behoefte van scholen te denken ontstaat een plan hoe cultuur bijdraagt aan de specifieke onderwijssituatie van elke school.

In Lelystad zijn er bijvoorbeeld scholen die te maken hebben met taalachterstanden, daarvoor ontwikkelen we nu met culturele partners een programma dat taal en cultuur verbindt. Misschien dat je als culturele instelling dan je kwalitatieve ambities moet bijstellen, maar het is volgens mij echt noodzakelijk om niet meer uit te gaan van ‘de perfecte cultuurleerlijn’, maar meer te denken in termen van proces en ontwikkeling. De uitdaging ligt er vervolgens in hoe je dat zo inspirerend en creatief mogelijk doet. De cultuur in Leiden is zo rijk, en de meeste scholen willen echt meer uit cultuuronderwijs halen dan ze nu doen. Kansen genoeg, lijkt me.”

Remko Willems, programmamanager FleCk

Hoe nu verder?

In de staart van de avond schuilt een gouden idee waarmee men niet morgen maar vandaag mee aan de slag wil. Vanuit de gemeentelijke Sportschoolcommissie wordt al jaren succesvol de Sportpas aangeboden waarmee leerlingen tegen een spotprijs kennis kunnen maken met verschillende sporten. Adopteren dus dat idee! Eerdere pogingen strandden, deze partners willen het praktisch organiseren en ondersteunen. Nu alleen nog een prikkel van de gemeente, en we kunnen van start…

Twitter
Facebook