Aan tafel over kunst en wetenschap

Internationale ambities

‘Leiden als bijenkorf voor kunstenaars’

Wees ambitieus. Haal grote namen uit de wereld van kunst en wetenschap tijdelijk naar Leiden. Maak ruimte en geld vrij voor artists in residence en… heb geduld. Dan moet het lukken om Leiden internationaal op de kaart te zetten als stad van kunst en kennis. Met die voorzet kwamen de elf deelnemers van het vierde cultuuretentje van Leiden aan Tafel.

Het is een bijzondere setting. Gastvrouw Meta Knol, directeur van Museum De Lakenhal, ontvangt haar gasten in de stal van boerderij Boterhuispolder. Tussen het gescharrel en geloei van de Lakenvelders door komt de discussie op gang over Leiden als stad van kunst en wetenschap.

DNA
Om te beginnen moeten we ons verder verdiepen in de Leidse identiteit. Wat onderscheidt Leiden van andere steden? Hoe ziet ons dna eruit? Een stad als Rotterdam is sterk gericht op de toekomst. Eindhoven profileert zich met succes als designstad. Leiden leeft – als het Oxford van Nederland – veel meer met het verleden. De binnenstad ademt historie. In genoemde steden speelt de universiteit een belangrijke rol, in Leiden lijkt de universiteit veel meer in zichzelf gekeerd. Maar is dat erg?

Global Imaginations
Het historische karakter hoort bij Leiden, maar een gemis aan hedendaagse kunst wordt wel gevoeld. Er zijn nauwelijks broedplaatsen, de stad is niet aantrekkelijk als vestigingsplaats voor jonge kunstenaars en er is weinig gelegenheid voor experiment. Dat komt mogelijk door het ontbreken van echte rafelranden, maar ook door een gebrek aan initiatief. De tentoonstelling Global Imaginations in de Meelfabriek was hierop een welkome uitzondering. Internationale kunst in een industrieel complex waar kunstenaars hun visie gaven op actuele thema’s. Daar willen we wel meer van in Leiden.

Bijenkorf
Als we streven naar meer hedendaagse kunst van jonge makers in Leiden, dan moeten we dat wel aanjagen en regisseren. Dat kunstenaars niet voor Leiden kiezen als vestigingsplaats betekent niet dat ze niets voor de stad kunnen betekenen. Maak daarom ruimte en geld beschikbaar voor artists in residence. Zie het als een bijenkorf: een kunstenaar komt hier tijdelijk, ontplooit initiatieven en vertrekt weer met achterlating van zijn ideeën en kunst. Richten we ons meer op het historische karakter, dan heeft Leiden momenteel het tij mee. Het is de trend om archieven in te duiken, kaarten te bestuderen, stedelijk weefsel te ontrafelen. Met de schat aan collecties die Leiden bezit zou dat weleens een goede weg kunnen zijn. Een Collectiecentrum is een interessante optie om verder te onderzoeken.

Alfa en bèta
Terug naar de wetenschap. Wat de relatie tussen kunst en wetenschap lastig maakt is dat we eigenlijk niet kunnen spreken over dé universiteit. Naast een heleboel eigenwijze faculteiten heeft de stad ook te maken met een sterke tweedeling tussen de alfa- en bètawetenschappen. Ook fysiek zorgt dit voor gespletenheid. Het Bio Science Park aan de zeezijde van het station lijkt een andere wereld dan de alfawetenschappen in het historische hart. Moeten we streven naar verbinding of is het juist goed om die twee werelden naast elkaar te laten bestaan? Wat is er mis mee om de human science los te zien van de bio science?

Bushokjes
Naast de zoektocht naar identiteit en de vraag over verbinding komt de behoefte aan beleving ter sprake. Hoe zorgen we ervoor dat bezoekers Leiden ook echt beleven als stad van kunst en kennis? Wie nu bijvoorbeeld Museum Boerhave bezoekt, komt onderweg weinig interessante kunst tegen. Zomaar wat beelden of installaties neerzetten in de openbare ruimte lost dit niet op. Er moet een verhaal achter zitten dat past bij de stad. In 2020 krijgt Leiden nieuwe bushokjes, daar zouden we wat mee kunnen. Zoals in Cannes – filmstad bij uitstek – waar passagiers filmfragmenten kunnen bekijken tijdens het wachten op de bus.

De solar challenge van Leiden
Een terugkerend festival of een biënnale zou Leiden ook beter op de kaart kunnen zetten. De Nacht van Kunst & Kennis kan worden uitgebreid naar een week of meer themagericht aangepakt kunnen worden. Toon daarbij ambitie. Nodig internationaal vermaarde kunstenaars uit om kunst toe te voegen aan de stad. Vraag de Naomi Kleins en Thomas Piketty’s van deze wereld een lezing te houden en combineer dit met grote namen in de kunst. Of ga op zoek naar een equivalent van de Solar Challenge waarmee Delft internationaal bekendheid geniet. Maak een statement!

Tot slot: laten we bij dit alles ook de factor ‘geduld’ niet vergeten. De ontwikkeling van een terugkerend evenement of het opzetten van bijvoorbeeld een debatcentrum is een kwestie van vele jaren doorzetten en focus aanbrengen.

tussen de koeien

Lekker smullen

Een selectie van de meest pakkende quotes.

“Wat is de waarde van kunst voor kennis?”
“Er gebeurt veel meer op het gebied van kunst en wetenschap dan zichtbaar is. Er zijn podia nodig waarop kunstpromovendi hun onderzoeken kunnen presenteren.”
“’Kunst en zorg’ horen ook thuis in het domein ‘kunst en wetenschap’. We zouden met het LUMC kunnen kijken hoe we schotten tussen zorg en kunst kunnen weghalen.”
“In een tijd van berekeningen en robotisering wordt de menselijke waarde steeds unieker en waardevoller.”
“Er is meer kunst nodig in buitenwijken als de Stevenshof, Merenwijk of Leiden Zuid-West zodat de verbeelding ook daar een plek krijgt.”
“De verwevenheid tussen musea en universiteit is in Leiden groter dan in andere steden, maar niet zichtbaar voor de buitenwereld. Dat weefsel moeten we manifester maken.”
“De relatie tussen kunst en kennis wordt pas een succes als mensen initiatieven gaan ontplooien omdat ze denken: ‘dat hoort bij deze stad.’”
“In mijn dromen doen we een uitruil. Den Haag – stad van Recht en Vrijheid – krijgt onze rechtenfaculteit in ruil voor het Conservatorium. Dan versterken we echt onze ambitie van kunst en kennis.”
“Leiden moet niet kopiëren wat andere steden al doen.”
“Daan Roosegaarde naar Leiden halen? Waarom loopt iedereen toch altijd achter dezelfde namen aan?”
“Ik geloof in de kracht van samenwerking om ontzuiling teweeg te brengen.”
“Hier ligt een unieke kans voor musea en universiteit: we doen het nieuwe college een voorstel dat ze niet kunnen weigeren.”

2020: City of Science (en Art?)

Het jaar 2022 speelt een cruciale rol. Dan mag Leiden zich City of Science noemen en organiseert de stad het Euroscience Open Forum (ESOF), een groot congres dat tal van internationale wetenschappers naar de stad zal trekken. Hét moment om Leiden verder te positioneren als stad van kunst en kennis. Niet alleen de congreslocaties, maar de hele stad moet dat jaar doordrenkt raken van kunst en wetenschap

Zij zaten aan tafel

Mirjam Flik – cultuurmakelaar Cultuurfonds Leiden
Lucien Geelhoed – strateeg Leiden Marketing
Meta Knol – directeur Museum Lakenhal
Frans van Lunteren – hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen, Universiteit Leiden
Ivo de Nooijer – directeur Luris
Resi van der Ploeg – beeldend kunstenaar, organisator Kunstroute
Stijn Schoonderwoerd – directeur Museum Volkenkunde
Sandra Smallenburg – kunstredacteur NRC Handelsblad
Pieter van Straaten – strateeg gemeente Leiden
Robert Strijk – wethouder Cultuur
Lara Ummels – kennismakelaar gemeente Leiden

En nu?

Op basis van een strategische agenda maken we een concreet plan voordat de gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden. Het initiatief ligt bij de museumdirecteuren, maar ook de universiteit zal het plan moeten dragen. Na de verkiezingen hopen we de voorstellen terug te zien in het collegeprogramma.

scaled.AO2A3643
Twitter
Facebook