Aan tafel over kunst in de openbare ruimte

op naar een bloeiend kunstenaarsklimaat

Gevraagd:
iconen met een wow-effect

Verras ons! Die oproep aan kunstenaars zou het begin kunnen zijn van nieuwe beelden en iconen voor de stad. Want daar heeft Leiden ernstig behoefte aan. In tegenstelling tot steden als Utrecht of Rotterdam ontbreekt het hier aan verrassende kunst in de buitenruimte. En dan hebben we het niet over een beeldje in een park, maar kunst die uitdaagt, een verhaal vertelt en waarde toevoegt aan de stad.

Kunst in de publieke ruimte laat zien wie en wat je als stad wilt zijn. Leiden profileert zich graag als een stad van kennis en kunst, maar de wetenschap blijft dominant. We zijn ook zeker trots op onze universiteit en musea als Het Sieboldhuis en Boerhave, maar er mist iets. Waar zijn de broedplaatsen? Waar is het bloeiende kunstenaarsleven? Kunstenaars zouden zich veel autonomer moeten opstellen en meer met ideeën durven komen. Want Leiden zit te springen om kunstenaars die het initiatief nemen.

Pionieren
De disgenoten kijken met enige jaloezie naar andere Nederlandse steden, waar vaak prachtige kunstwerken de buitenruimte versterken. Waarom lukt het Utrecht bijvoorbeeld wel? Omdat er geld is, een visie, een idee en een begroting. In Leiden wordt de urgentie minder gevoeld en lijkt het klimaat er niet naar. Het ontbreekt in Leiden ook aan rafelranden en plekken om te pionieren en te experimenteren. Mooi vertrekpunt zou dan ook kunnen zijn om oude gebouwen om te vormen tot broedplaatsen. Zodat ook kunstenaars buiten Leiden de stad meer op hun netvlies krijgen als vestigingsplaats.

Sculpturenroute
Laten we eens kijken naar wat er wél is in Leiden. Zoals de muurgedichten. Een uniek en geslaagd kunstproject dat echt iets toevoegt aan de openbare ruimte. We kunnen ook beter aansluiten bij wat in de kiem al aanwezig is, zoals het Singelpark. Leent dit zich niet prachtig voor een Sculpturenroute? En zeiden we net dat we als Leiden dé metropool van kennis en kunst willen zijn? Zorg dan voor grote kunstwerken met een hoog wow-gehalte bij zoveel mogelijk toegangswegen.

Stadscurator
Er zijn al wel losse ideeën en kleine initiatieven. Behalve aan financiering ontbreekt het nu vaak aan verbinding, afstemming en communicatie. Hier lijkt een rol weggelegd voor een stadscurator, kunstcommissie of een Raad voor Kunst & Cultuur, met denkers en doeners die het overzicht houden en opdrachten verstrekken. Er klinkt wat twijfel aan tafel. Prima om het idee van de stadscurator verder uit te werken, maar het is ook belangrijk om kunstenaars zonder begrenzingen hun gang te laten gaan. Geef een aantal onafhankelijke denkers een ruimte-opdracht en kijk wat er gebeurt.

Liverpool
Wat zou die opdracht kunnen inhouden? Wat zoeken we precies? Beeldende kunst die aansluit op een specifieke wijk, plein of brug. Kunst die loskomt van het historische imago van Leiden. Bijvoorbeeld een statement op het Stationsplein waar niemand omheen kan. Kunst die mensen raakt. Kunst die iets monumentaals toevoegt aan de stad en intelligent gebruik maakt van de ruimte. Een inspirerend voorbeeld is het leger van bronzen mannen op het strand bij Liverpool van kunstenaar Anton Gormley. Bij eb zie je ze in vol ornaat staan, bij vloed drijven de hoofden op de golven. Een kunstwerk dat perfect aansluit bij een specifiek element in de stad. Zo zien we het graag.

Mind mapping

Hapklare brokken

 Een selectie van de meest pakkende quotes.

‘Kunst en wetenschap vormen in Leiden een geforceerd huwelijk’
‘De communicatie over kunst moet beter. Mensen weten vaak niet wat er is.’
‘Leiden moet de parel in de Randstad worden’
‘Laten we ophouden met commissies en keurslijven. Deze stad heeft een traditie van vrijheid, we doen het gewoon.’
‘Kunst is pas echt goed als ik er een half jaar aan heb moeten wennen’
‘Interessante plekken voor kunst in de publieke ruimte zijn plaatsen waar wijken samenkomen, bijvoorbeeld Merenwijk meets Slaagwijk. Kijk eens op die manier naar de stad.’
‘Het is belangrijk om dingen met de buurt te doen, maar voor een echt wow-effect zijn professionele kunstenaars nodig.’
‘Er moet meer architectuur in de cultuurnota’

Recept van buiten

“Kunst creëren in de buitenruimte is een apart vak. Je bedient er een groot publiek mee. Niet alleen de elite, maar ook Achmed en tante Sjaan. Dat is geen eenvoudige opdracht. Voor je begint moet je jezelf een paar cruciale vragen stellen: wat willen we bereiken en waarom willen we het bereiken? Als je dat weet ben je er nog niet, want dan moet je nog nadenken over wat wil je communiceren, dus het maken van een overall concept. En daarna ga je gericht kunstenaars en andere creatieven uitnodigen met een voorstel te komen. Ik zou de oproep niet te breed uitzetten, want dan krijg je te veel ideeën waar je niets mee kunt, van heel knullig tot megalomaan. De term ‘autonome kunst’ zou ik hier ook niet gebruiken. Je wilt geen beeld op een sokkel, maar een kunstwerk dat communiceert met de omgeving. Daarvoor moet je eerst grondig onderzoeken welke plekken geschikt zijn, wat het DNA is van de stad en wat je wilt bereiken. Ik zou Leiden hier graag verder bij helpen. Mijn uitgangspunt zou zijn: ‘wat goed is moet je versterken, wat er niet is moet je niet maken’.

Is er geen geld? Begin er dan niet aan. Zonder budget zet je jezelf meteen op 3-0 achterstand ten opzichte van andere steden, dan neem je jezelf niet serieus. Vergeet niet dat kunst ook de economische waarde van een stad kan vergroten, doordat het meer bezoekers trekt en meer overnachtingen.”


Jeroen Everaert, eigenaar Mothership, specialist in kunstprojecten in de publieke ruimte, enterthemothership.com/

Zij zaten aan tafel

Iemke van Dijk – beeldend kunstenaar
Gijsbert van Es – gemeente Leiden/journalist
Mirjam Flik – cultuurmakelaar
Janine Melai – beeldend kunstenaar
Joque Mulder – initiatiefnemer Beelden in Leiden
Sandrine van Noort – curator en kunstadviseur
Fons Verheijen – architect
Guido Winkler – beeldend kunstenaar

Mogelijke ingrediënten voor Leiden Kunststad

  • Beeldenroute in het Singelpark
  • Verrassende stijlbreuk: eigenzinnige dak-opbouwen in de binnenstad
  • Vul de ‘gaatjes’ in de stad creatief in, bijvoorbeeld met tiny houses
  • Vanaf het NS-poortje tot het centrum: maak van de Steenstraat een mooie toegangsroute naar het centrum met ateliers.
  • Creëer broedplaatsen voor beeldend kunstenaars, bijvoorbeeld in het Pesthuis of op het Wernink-terrein.
  • Maak met een ‘kunstroute’ een verbinding tussen het Bio Science Park en het centrum.

En nu?

We doen via diverse media een brede oproep aan kunstenaars in heel Nederland. We nodigen ze uit om naar Leiden te komen voor een rondleiding door de stad. Waar zien zij mogelijkheden voor monumentale kunst? De kernoproep luidt: verras ons! We vragen ze vervolgens een idee in te dienen met een begroting erbij. Wij maken een keuze, kijken naar de mogelijkheden voor financiering en dienen dat plan in bij de gemeente.

Voor de kerst wordt een nieuw etentje georganiseerd om voort te borduren op dit thema.

Twitter
Facebook