Aan tafel over het Pesthuis

Plannen smeden voor tijdelijke invulling

Potje Pesten

Wolkjes koude lucht uitblazend komen de gasten van verschillende kanten verkleumd aangelopen. Na een klop op de zware deur, ontgrendelt de gastvrouw de eeuwenoude toegangspoort en begeven de gasten zich naar de oude regentenkamer waar de kachel brandt, het heerlijke eten klaarstaat en de kaarsen branden op de mooi gedekte tafel. Het is februari 2019 en elf mensen uit de Leidse kunst- en cultuursector maken zich op voor het negentiende etentje van Leiden aan Tafel: wat gaan we doen met het tijdelijk leegstaande Pesthuis?

Gastvrouwen van deze bijzondere Leiden aan Tafel zijn Wendy Gieben en Willemijn de Boer, beiden van ANNA Vastgoed en Cultuur. Zij hebben vanaf begin 2019 het Pesthuis van het Rijksvastgoed Bedrijf in tijdelijk beheer gekregen. ANNA Vastgoed beheert meerdere historische panden en het is haar doel om partijen te verbinden met vastgoed als platform. Hoe? Door cultureel te programmeren, kwartier te maken. Voor het Pesthuis bestaat er een Biedboek dat partijen heeft uitgenodigd een plan te ontwerpen voor de lange termijn. Dat staat los van de vraag van vanavond: kunnen we met elkaar een eerste schets maken voor de tijdelijke invulling van het prachtige pand?

Spelregels
Natuurlijk kan dat. Een eerste rondleiding door het pikkedonker zorgt ervoor dat de creatieve ideeën als vanzelf opborrelen. Wat een ruimte, wat een sfeer, wat een fantastische binnenplaats. Tegelijkertijd zijn ook de beperkingen van het pand merkbaar: er is nauwelijks elektra, geen centrale verwarming en geen gas om op te koken. Maar in de beperking schuilt de kracht, toch? Terug in de warme opkamer zijn de gasten nieuwsgierig naar de randvoorwaarden. Die zijn helder: er moet voor elke activiteit een vergunning worden aangevraagd, de brandveiligheid moet gegarandeerd zijn en de relatie met de direct-omwonenden moet goed blijven. Niet-commerciële partijen kunnen vervolgens tegen een zeer laag tarief de ruimtes huren, en zijn verder zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van de culturele activiteit.

Toon zetten
De gasten zijn enthousiast, maar zoeken ook naar de meerwaarde voor hun eigen instelling. Wat een eens-in-je-leven-kans dit ook is, het vraagt een behoorlijke investering. En wat levert het hen op de lange termijn op? Een mogelijke insteek is om het tijdelijke Pesthuis te zien als een proeftuin voor de invulling van het Pesthuis op de lange termijn: een broedplaats van kunst en kennis. Het is een diepgewortelde wens van de stad en de culturele instellingen om die twee pijlers meer met elkaar te verbinden, maar hoe dat vorm te geven, is nog altijd een zoektocht. Dit is een uitgelezen kans om te experimenteren met spannende cross-overs tussen beeldende kunst, podiumkunsten en wetenschap. De eerste concrete ideeën liggen al snel op tafel. Belangrijkste uitgangspunten? Laagdrempelig, humor en open voor iedereen.

Tunnel door
Een andere kans is om te onderzoeken hoe je dit gedeelte van de stad kunt verbinden met de oude historische binnenstad. Er zijn zo’n achttienduizend mensen werkzaam op het Bio Science Park en het gros ervan vertrekt aan het eind van de dag weer naar huis. Hoe kun je hen meer verbinden aan deze locatie en de stad? Volgens de gasten kan cultuur daar een belangrijke rol in spelen. Maar het tunneltje naar dit gebied toe is voor veel bezoekers een psychologische brug te ver: je zult dus na moeten denken hoe mensen te verleiden hierheen te komen. Nieuwe horeca is volgens sommigen daarvoor onontbeerlijk, maar je kunt ook denken aan activiteiten op het gebied van sport of bijvoorbeeld een Escape Room. Anderen zeggen: dat hoeft niet, laat het maar kleinschalig blijven.

Nieuw label
Er ontspint zich een discussie over wat de verbindende factor moet zijn. Het Pesthuis heeft vanaf 1661 verschillende functies gehad. Moeten we de historie van het gebouw niet nog een keer laten herleven? Anderen vinden dat we het juist als springplank naar de toekomst moeten zien. “Het is wel fijn om een keer niet naar dode schilders en wetenschappers te kijken.” Los van deze discussie is iedereen het erover eens dat de basis moet zijn dat iedereen deelneemt vanuit zijn eigen kracht en alleen als diegene er op een bepaalde manier profijt van heeft. Grote gemene deler is het label ‘Ons Pesthuis’ (Of: ‘Krijg de Pest!’). Het mooie van dit idee is dat instellingen hun eigen publiek meenemen, en door de gezamenlijke programmering ook andere doelgroepen aanspreken.

In de markt
Sommige gasten benadrukken dat het belangrijk is om regelmaat in de programmering aan te brengen. Denk bijvoorbeeld aan een maandelijkse culturele zondag, zodat mensen weten dat er dan altijd iets gebeurt in het Pesthuis. Want mooie plannen maken prima, er moet natuurlijk wel publiek op afkomen. Daarom is het belangrijk te investeren in goede marketing. Gaan we een paar ‘parels’ exposeren die als trekpleister voor de overige activiteiten fungeren? Schuilt de kracht in het tijdelijke, in het pop-up karakter: ‘dit is je laatste kans om het Pesthuis zo te zien!’ Of zetten we allemaal iets van onze eigen marketing in? Wat het ook wordt, er moet in elk geval een website en Facebookpagina komen met de programmering.

lichtje opsteken

Dit gaan we doen!

Wat borrelt er op aan mooie plannen? Wie sluit aan? Vijftien goede ideeën uitgelicht.

1. Hofjesconcerten
Op 9 en 10 juni vinden er ruim tweehonderd Hofjesconcerten plaats in Leiden. Ook in de buitenlucht. Bij slecht weer kan het Pesthuis onderdak bieden aan diverse concerten. En op de binnenplaats ensembles onder de portalen: prima akoestiek!
2. Kameropera Bronovo
Een actuele kameropera over Bronovo is al gereed. Deze zou hier goed tot haar recht komen, maar biedt ook aanknopingspunten voor een randprogrammering met wetenschappelijke symposia over bijvoorbeeld ethiek.
3. Finale PS|Theater
Dit jaar speelt PS|Theater haar grote zomervoorstelling in het Bio Science Park. Het zou mooi zijn om de voorstelling (in de vorm van een fietsroute) op de binnenplaats van het Pesthuis te laten eindigen. Data: 12 juni t/m 5 juli.
4. Human Zoo
In de eerste week van november vindt de kunst- en kennisconferentie Brave New World plaats, onder andere met beeldende tentoonstellingen en films. Een van de tentoonstellingen is ‘Human Zoo’ die bestaat uit kooien waarin kunstenaars hun werk exposeren. De binnenplaats is een prachtige expositieruimte!
5. Nieuwe epidemie
De conferentie ‘The Future of Epidemics’, met o.a. lezingen van wetenschappers van het LUMC gaat uit van de gedachte dat er in de toekomst weer een grote epidemie uitbreekt, vergelijkbaar met de pest. Deze conferentie sluit goed aan bij het Pesthuis als kunst en kennis-proeftuin.
6. Bijschijnen
Het LUMC heeft tot 19 mei de tentoonstelling ‘Healing Light’ in huis, met een randprogrammering met o.a. lezingen. Wellicht kan de tentoonstelling hier navolging vinden. Sowieso is het thema ‘licht’ heel geschikt om iets mee te doen.
7. Pop up-museum
Exposeer museale topstukken die gewoonlijk in de depots van de Leidse musea blijven liggen. Mooi om dat in samenhang te doen met de podiumkunsten. Zo gebruik je de depots om iets moderns neer te zetten.
8. Beeldenroute
‘Beelden in Leiden’ biedt jong beeldhouwtalent de kans om hun werk te laten zien, onder andere op het Bio Science Park en de Hooglandse Kerkgracht. Het Pesthuis ligt mooi op de route. Ook de satellietprogrammering past prima in het Pesthuis.
9. Breed publiek
Onderzoek de mogelijkheden voor activiteiten voor een groter publiek: wat te denken van een beachvolleybaltoernooi, de eerste Europese Dan Brown-escaperoom, nieuwe horeca.
10. Podiumkunsten
Het Pesthuis is een prima locatie voor de podiumkunsten: dans, (beeldende) performancekunstenaars. Maar ook een ‘Veenproef op locatie’ is hier goed mogelijk.
11. Sfeer van 1661
Maak gebruik van de bijzondere sfeer: er zijn vast veel (commerciële) kennispartijen die het fantastisch vinden om hier zakelijk te borrelen of te eten.
12. Flitslezingenlunch
Hoe geweldig zou het zijn om de achttienduizend werknemers van het Bio Science Park te verleiden om hier te lunchen door lunches met flitslezingen te organiseren?
13. Pareltjes
Ga op zoek naar pareltjes die je normaal nergens ziet. Zet die sterk in de markt en zorg dat zij de trekpleisters worden.
14. Wetenschapsdag
Op de LUMC Wetenschapsdag in oktober komen veel mensen af, onder andere op de visueel heel bijzondere kunstwerken. Zou het geen uitgelezen kans zijn de Wetenschapsdag hier te organiseren?
15. Aansluiten
Onderzoek of we kunnen aansluiten bij bestaande evenementen als LIFF, Kunstroute, Nacht van Kunst en Kennis. En wat te denken van de generale repetitie van de Taptoe op 2 oktober?

Zij zaten aan tafel

Willemijn de Boer – directeur en oprichter ANNA Vastgoed en Cultuur
Wendy Gieben – projectmanager ANNA Vastgoed en Cultuur
Megchel van Es – cultuurambtenaar gemeente Leiden
Mirjam Flik – cultuurmakelaar Cultuurfonds Leiden
Milena Haverkamp – actrice Veenfabriek
Janine Melai – beeldend kunstenaar
Alexander Mouret – (mede)directeur LIFF en oprichter Brave New World
Sandrine van Noort – hoofd Kunstzaken LUMC en curator
Nanette Ris – directeur Leidse Schouwburg-Stadsgehoorzaal
Pepijn Smit – artistiek leider PS|Theater
Michiel van Westering – initiatiefnemer Hofjesconcerten

hoe nu verder?

Inmiddels zijn de kaarsen opgebrand, het avondmaal van cateraar All Class is schoon op en de stemmen dempen. Toch is iedereen zich bewust: als we iets willen, moet het nu. Mirjam Flik meldt zich om te helpen bij de programmering. Alexander Mouret wil meedenken over de marketing en Nanette Ris neemt contact op met Sandrine van Noort en Janine Melai voor een eerste redactievergadering. Vanavond zat een afvaardiging van de culturele disciplines aan tafel, maar niet elke doelgroep was vertegenwoordigd, zoals kinderen, jonge makers, nieuwkomers en de nachtraad. Voor de programmeurs de opdracht om ook die doelgroepen te betrekken. Tot die tijd: heb je een goed idee? Meld je bij ANNA Vastgoed of het Cultuurfonds Leiden: [email protected].

Twitter
Facebook