Minister Schippers:

Fraude in de zorg is onacceptabel. Daar is iedereen het over eens. Minister Schippers: “We moeten alles op alles zetten om onrechtmatigheid in de zorg tegen te gaan en dat kan alleen als we van elkaar weten wat we doen.”

Komt een man bij de dokter

“Een man komt bij de dermatoloog. Met spataderen. Niet mooi, maar weghalen is in zijn geval niet medisch noodzakelijk. Dat moet hij dus zelf betalen. Maar ja, zoveel heeft hij niet te besteden. Als arts wil je mensen helpen, dat is je vak. Dus dan vind je elkaar wel ergens. Toch?

Een moeder die een week na een poliklinische bevalling terugkomt op de poli Gynaecologie, met hevige buikpijn. Na uitgebreid onderzoek met CT en MRI blijkt dat het om een blindedarmontsteking gaat. De vrouw gaat door naar de poli heelkunde voor de behandeling. Het ziekenhuis declareert natuurlijk ook de kosten van dat heel dure onderzoek. Onterecht. De Diagnose Behandel Combinatie voor de bevalling stond nog open, en dan gaat het systeem er vanuit dat dit onderzoek daar ook onder valt.

Fraude of onrechtmatigheid

Wij zijn het er over eens dat fraude in de zorg onacceptabel is. Maar fraude gaat niet altijd over gele Maserati’s, over spookfacturen en de tandarts die 123 tanden trok bij een patiënt.

Niet alles is fraude, niet alles moet op één hoop worden gegooid. De zorg mag niet doordat alles maar fraude wordt genoemd, worden gecriminaliseerd. Tegelijkertijd moeten we fraude wel bij de naam noemen.

Onrechtmatigheid is een wat neutraler, maar tegelijkertijd heel breed begrip. Meestal komt die onrechtmatigheid door een fout. Laten we eerlijk zijn: het systeem waarmee we werken is ongelooflijk ingewikkeld. Of het nou gaat om de invoering van prestatiebekostiging en de DOT in de ziekenhuizen, de invoering van de generalistische basis-GGZ of de hervormingen in de langdurige zorg, het gemeentelijk domein: het vraagt enorm veel van mensen. Ook in declaratie- en registratieprocessen. Een fout is snel gemaakt, zoals bij die mevrouw met de blindedarmontsteking. En een fout is geen fraude.

Gevolgen voor patiënten

En die arts dan, die de patiënt met spataderen een dienst wilde bewijzen? Die daar misschien wel heel openlijk over praat met zijn collega’s. Want die doen het ook.

Over dat soort zaken denken we juist weer te gemakkelijk. Expres dingen wegschrijven die niet worden vergoed onder een andere naam, zodat het nog wel wordt vergoed.

Dat noem ik dus wel een vorm van fraude. Fraude die uiteindelijk ook slecht uitpakt voor patiënten. Denk eens terug aan het vervoersbriefje. Dat was bedoeld voor mensen die zwaar ziek zijn, niet zelf konden reizen en ook niemand hadden om hen op te halen uit het ziekenhuis. Op enig moment gaven bijna alle artsen iedereen een vervoersbriefje. De kosten schoten omhoog, waardoor het onbetaalbaar werd en het vervoersbriefje uit het basispakket is geschrapt. Nu krijgt niemand het nog.

Elke euro rechtmatig besteden

Bij zulke onderwerpen is echt een cultuuromslag nodig. Daar moeten artsen elkaar op aanspreken. Wij kennen niet voor niets het begrip medische noodzaak. Een cruciaal begrip. Artsen zijn nou eenmaal de poort tot de zorg. In Nederland heeft iedereen – jong, oud, arm, rijk, ziek, gezond – recht op dezelfde goede zorg. Dat betalen we samen. En ik wil dat daarvoor draagvlak blijft bestaan. Als wij alles medisch noodzakelijk gaan noemen, ook wanneer dat niet zo is, dan lopen de kosten steeds verder op. En tasten we dat draagvlak aan, die waardevolle solidariteit. Wij zijn het aan mensen verplicht om elke euro in de zorg rechtmatig te besteden.

Veruit de meeste mensen in de zorg doen dat gelukkig ook. Al die mensen die keihard werken, die met heel veel integriteit voor hun patiënten en cliënten in de weer zijn.

Juist voor hen is het vreselijk als er een zweem van gesjoemel om de sector heen hangt. Juist voor hen is het ongelooflijk belangrijk dat wij samen alles op alles zetten om onrechtmatigheid in de zorg tegen te gaan.

Zorgaanbieders, verzekeraars, gemeenten, patiënten toezichthouders, opsporingsdiensten, beleidsmakers werken daar nu hard aan. We moeten het samen doen en dat kan alleen als we van elkaar weten wat we doen. Als we open zijn naar elkaar en benoemen wat we vinden dat niet goed gaat, wat anders moet. Onszelf ook toetsbaar opstellen en onszelf ook in elkaar kunnen verplaatsen, elkaar beter begrijpen. Een kijkje in elkaars keuken is heel waardevol. Niet alleen vandaag, maar structureel! Dat is ook de reden dat ik samen met de staatssecretaris het programma Rechtmatige Zorg heb opgestart.

“Het systeem moet beter en simpeler. Door regels te schrappen, te verduidelijken en fraudebestendig te maken.”

Fouten door complexiteit van het systeem

Het programma Rechtmatige Zorg heeft als belangrijkste doel om de keten van preventie, controle en handhaving heel sterk maken. Gelukkig gebeurt er al veel. De jaarrekeningtrajecten in de ziekenhuizen, de verbeterde controles bij zorgverzekeraars, meer capaciteit bij de toezichthouders, de opsporingsdiensten en het OM, en een harde aanpak van bewezen fraude. Maar laten we ons niet alleen richten op aantoonbare fraude. We moeten ook echt kijken naar onbedoelde onrechtmatigheid. De fouten die door de complexiteit van het systeem ontstaan.

Ook dat kunnen we echt alleen samen. Wat wij de laatste jaren hebben gezien is dat zorgverzekeraars bij de zorginkoop heel serieus werk hebben gemaakt van betere zorg voor minder geld. Dat is hun rol, dat hebben we zo afgesproken in de hoofdlijnenakkoorden. Zonder die scherpe zorginkoop was de premie voor komend jaar zelfs 300 euro per gezin hoger geweest. Goed werk dus.

Balans is doorgeslagen

Maar ik denk ook dat de balans is doorgeslagen. Zorgverzekeraars zijn een deel van die balans. Artsen en patiënten zijn andere delen. Als artsen een behandeling van een diabetespatiënt alleen vergoed krijgen door het aanvinken van een x-aantal hokjes, dan doen we iets niet goed. Als er te veel indicatoren zijn, die eigenlijk weinig zeggen over de kwaliteit van zorg en die te weinig ruimte geven om daarvan af te wijken, dan doen we iets niet goed.

Het systeem moet beter en simpeler. Door regels te schrappen, te verduidelijken en fraudebestendig te maken. Verantwoordelijkheden terug leggen waar ze horen. Door professionals de ruimte te geven om hun vak uit te oefenen. Daarbij moet iedereen in de spiegel kijken.

We staan dus voor een heel complex vraagstuk, met helemaal aan de ene kant van het spectrum 123 getrokken tanden, en helemaal aan de andere kant de arts die tegen een te complex systeem aanloopt. En alles wat daar tussenin zit.

Oproep voor krachtige aanpak

De aanpak van fraude en onrechtmatige zorg moeten we daarom samen oppakken, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid.

Rechercheurs, officieren van justitie: werk samen met toezichthouders. Informeer elkaar en stem goed af!

Verzekeraars: ga de dialoog aan met de zorgaanbieders, zorg voor standaardisering en vereenvoudiging. Maar wees ook actief bij de opsporing van fraude.

Gemeenten: u heeft veel nieuwe taken. Maar u hoeft het wiel niet uit te vinden. Benut de kennis die er is bij verzekeraars, aanbieders, toezichthouders, opsporing en handhaving.

Toezichthouders: u bent een heel belangrijke schakel tussen verzekeraars en de opsporing in controle en handhaving. Pak die rol goed op. Patiënten: controleer die zorgrekening en trek aan de bel als u denkt dat het niet pluis is. Zorgaanbieders: durf elkaar aan te spreken. Een cultuurverandering begint bij u.

Zo komen we samen tot die krachtige aanpak die nodig is om elke euro in de zorg rechtmatig te besteden. Dat zijn we verplicht. Aan onszelf, aan elke patiënt, elke cliënt, elke premiebetaler!"

2