Samen werken aan sociale inclusie

DUURZAME FINANCIERING

Er kan meer dan je denkt

Gechargeerd: verzin een experiment om mensen mee te laten doen en je krijgt er subsidie voor. Kortstondig. Vaak eenmalig. Maar als je verder wilt, als innovaties tot structurele vernieuwing moeten leiden, dan is meer nodig, namelijk duurzame financiering. Wat zijn dan de belemmeringen? En hoe krijg je gemeenten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars wél bij elkaar?

Eerst de belemmeringen. Die zitten met name in de geldstromen. Geld stuurt niet, het remt. Geld gaat naar de bronnen, naar aparte organisaties, gescheiden door schotten. Naar zorg, onderwijs, huisvesting, en niet naar de persoon. Terwijl diens behoeften, diens wensen, diens levensdoelen eigenlijk centraal zouden moeten staan. Daarnaast realiseren gemeenten zich vaak nog niet dat hulp aan kwetsbare mensen meestal langdurig is. Je bent er niet met een paar maanden.
Dan is er het ecosysteem rond mensen die hulp nodig hebben. De omgeving – familie, ouders, school, werk – wordt lang niet altijd bij de behandeling betrokken. Soms is er zelfs helemaal geen contact met familieleden. En dan komen de juridische belemmeringen of het zich verschuilen achter de regels. 

Het experiment

Maar ís dat wel zo? Blokkeren de regels echt zoveel? Je komt erachter door te experimenteren. Duurzame financieringsinsteek nummer 1, als het ware. Ze hebben er in Zaanstad ervaring mee. Van maatwerkondersteuning naar integrale financiering, heette de pilot. Ontstaan vanuit het gegeven dat de meeste burgers zich pas op het laatst tot de gemeente wenden voor, in dit geval, extra financiële ondersteuning. Als schuldhulpverlening de laatste en meest kostbare oplossing is. Dus besloot men de wijkteams van een zak geld te voorzien. Het wijkwerk is in Zaanstad uitbesteed, de medewerkers zijn niet gebonden aan verordeningen, je hoeft als burger niets officieel aan te vragen dus kun je ook geen bezwaar maken. Overzichtelijk en zeer laagdrempelig.Wie bij een Zaans wijkteam om zo’n maatwerkbudget vroeg, hoefde maar drie vragen te beantwoorden: waar is het voor, wat bespaar je ermee, en ben je er langdurig mee geholpen? Het aantal uithuiszettingen daalde van 60 in 2013 tot 2 in september 2017. Negen van de tien casussen leverde een forse besparing aan maatschappelijk kosten op. Een groot succes.

'Het ministerie bleek dus niet de vijand, dat waren de eigen collega’s.'

Misvatting

Hoe zetten we het echter voort? ‘De artikelen 9 en 35 van de Participatiewet staan het niet toe’, riepen de gemeente-ambtenaren, ‘dat vindt VWS nooit goed!’. Een misvatting. Deze artikelen laten de gemeente juist de ruimte. Het ministerie bleek dus niet de vijand, dat waren de eigen collega’s. Niettemin is het ongewis of het experiment in Zaandam ook een vervolg krijgt. Alleen al vanwege de angst voor een aanzuigende werking als je buiten de kaders werkt. En het zou prettig zijn als de verzekeraars ook meewerken. Want die keken tot nu toe liever toe.
Een tip bij ieder experiment is trouwens: denk ook al direct na over het vervolg en niet pas als de pilot voorbij is. En zou de VNG hier eigenlijk geen rol bij kunnen spelen? Die willen zich immers meer als kenniscentrum profileren.

Lumpsum budget

Een andere oplossing richting duurzame financiering komt uit Zuid-Limburg. De regio heeft te kampen met veel vergrijzing en ontgroening. Dat droeg zeker bij aan de noodzaak tot verandering. De afstand tot Den Haag trouwens ook. In plaats van losse contracten met individuele aanbieders koos men voor één bedrag bedoeld voor één coöperatie, resultaatgerelateerd bovendien. Ook werd het zorgaanbod afgestemd op de leefwereld en de eigen kracht van de cliënten. Dit alles onder het devies: weg met de schotten – tussen de partijen maar ook binnen de gemeente -, aparte geldstromen én de eigen bijdrage. Na een pilot in Hoensbroek is Heerlen begin 2017 met deze lumpsum gefinancierde aanpak op basis van wijkgebieden gestart. De resultaten? Het eerste jaar een kostenbesparing van 5 procent, dit jaar naar verwachting stijgend tot 10 procent. Of de mensen er overigens ook gezonder van zijn geworden, is nog niet bekend.

Integrator in Boston

De aanpak in Limburg is geïnspireerd op een case uit Boston, waar een zogenaamde integrator de bij zorg betrokken partijen bij elkaar haalde en verantwoordelijk was voor het totale vernieuwingsproces. Zo’n projectleider is echt noodzakelijk voor het welslagen. Ook bij de organisaties moeten bestuurders zich nauw betrokken voelen en het lef en doorzettingsvermogen hebben om gezamenlijk als gideonsbende op te treden. Maar pas ook op dat de plannen niet te lang bovenin de organisaties blijven hangen. De uitvoerders moeten zich er immers ook senang bij voelen. Anders komt er van duurzaamheid alsnog niets terecht.

‘We willen het totale ecosysteem - buren, familie, werkgevers - van mensen in een kwetsbare situatie verbeteren. Dat moeten we efficiënter organiseren.’

Erik Dannenberg, voorzitter Divosa

Adviesbureaus

Tot slot, wat kunnen zorgaanbieders eigenlijk doen om meer kans te maken op structurele bekostiging van GGz en opvang? Daar zijn adviesbureaus voor die zich richten op strategische vraagstukken binnen zorg en welzijn. Zij hebben de kennis, ervaring en creativiteit om van gebaande paden af te wijken. Zo kunnen ze helpen bij het in kaart brengen van de belangen van samenwerkingspartners, bij het verdiepen in de wereld van zorgverzekeraars en gemeenten, en bij het helder presenteren van de kosten en baten van innovaties. En een laatste tip: als één financier niet voldoende is, betrek er dan gerust een of meer andere(n) bij.

Meer weten?

Erik Dannenberg, voorzitter Divosa

De voorzitter van het expeditieteam Duurzame financiering vat in een minuut de bevindingen van zijn zoektocht samen. ‘We zoeken naar een vorm van bekostiging van ondersteuning, zorg en participatie die logischerwijze partijen bij elkaar brengt. En die werkt met de buurt, de familie, werkgevers; het hele netwerk rond mensen in kwetsbare situaties. Dat moet het nieuwe normaal worden.’

Tweet van het expeditieteam

Er kan meer dan je denkt! Aannames belemmeren duurzame financiering meer dan systemen en stelsels. #socialeinclusie

Tips voor de gemeente

Geld moet de burger volgen

  1. Ontschot de gemeente (aan de achterkant).
  2. Zorg voor 1 loket voor alle vragen die de burger heeft in het sociaal domein (aan de voorkant).
  3. Geld moet de burger met een ondersteuningsvraag volgen.

MIJN VISIE

Mark Koetsier, gemeente Zaandam:

Kostenbesparing door maatwerk­ondersteuning

“Ons experiment in Zaandam: als we wijkteams een paar ton geven om voor hun bewoners zorg te betalen of schulden af te lossen, heel direct dus, om onder meer uithuiszettingen te voorkomen, leidt dat dan tot minder maatschappelijke kosten? Het antwoord: ja. In negen van de tien casussen hebben we een kostenbesparing gerealiseerd.”

Bronnen

Gesproken met:

  • Erik Dannenberg (Divosa)
  • Milja Kruyt (Zorgvrijstaat R’dam West en Zelfregie Huis Delfshaven)
  • Chris Hermans (WMO Zeewolde), Diane Mulders (LIMOR)
  • Youp van Zorge (VWS)
  • Inge ter Avest (WMO Adviesraad Tiel)
  • Mark Koetsier (gemeente Zaanstad)
  • Lotte Muis (gemeente Zaanstad)

De presentaties op het congres waren de inspiratie voor dit dossier.