Samen werken aan sociale inclusie

SAMENWERKEN

‘Morrelen aan het systeem’

In onze Westerse samenleving worden sjamanen vaak als ‘gek’ bestempeld. Als vreemde Oosterse verbinders tussen de bovennatuurlijke wereld en de aarde. Maar als we goed willen samenwerken, hebben wij ook sjamanen nodig. Verbinders. Mensen met lef, die hun nek durven uitsteken en morrelen aan de hekken van systemen.

Laten we vooropstellen dat we systemen nodig hebben om als maatschappij goed te kunnen functioneren. Systemen zijn er nu eenmaal, altijd. Maar soms vergeten we waarom we die systemen eigenlijk hebben opgericht. Het voldoen aan de regels lijkt vaak de eerste prioriteit te hebben. Maar wat was nu ook alweer de bedoeling van al die regels en systemen? Waarom doen we wat we doen? Als je naar die kernvraag teruggaat, weet je ook waarom je samenwerkt: omdat je een gemeenschappelijk doel, een gezamenlijke ambitie hebt.

Systeem stretchen

Wat zou de rol van de sjamaan, de verbinder, kunnen zijn? Het systeem bevechten kan niet. Dat verlies je altijd, ook als sjamaan. Het systeem is immers log en veelkoppig. Maar je kunt wel op zoek naar de duw en stretch in het systeem. Je kunt de ander verleiden om meer ruimte te geven in de regelgeving. Hoe? Iets veranderen begint altijd bij jezelf. Laat je ego thuis en ga met je hart aan het werk. Erken dat er verschillen tussen mensen zijn, wees nieuwsgierig naar de ander en geef vertrouwen. Een sjamaan gebruikt de dialoog, laat ook iets van zichzelf zien en is open. Open over het eigen belang (dat er mag zijn) en het zoeken naar een gemeenschappelijk belang.

‘Laat je ego thuis en ga met je hart aan het werk.’

Taalbarrières

Om die dialoog goed te kunnen voeren, is het belangrijk om dezelfde taal te spreken. Dat valt nog niet mee. Als je elkaar niet verstaat, heb je vaak de neiging alleen maar harder te gaan praten. Maar misschien moet je het net even anders formuleren. Realiseer je dat een woord in een andere taal iets heel anders kan betekenen. Een sjamaan is in staat om al die talen te spreken. Maar let op: om die talen te verstaan is het zaak om goed te luisteren.

Triade-gesprek

Een mooi voorbeeld daarvan is het zogenaamde triade-gesprek waar cliënt, zorgprofessional én de familie samen om de tafel zitten. Het uitspreken van de morele dilemma’s tussen hen die spelen, helpt de samenwerking vooruit. Die morele dilemma’s spelen vaak op het vlak van autonomie, goede zorg en rechtvaardigheid. Een familielid heeft misschien wel andere normen en waarden of andere behoeftes, dan de persoon die zorg nodig heeft. Wees je ervan bewust dat die thema’s spelen, deel deze met elkaar, ga erover in gesprek en vooral: respecteer elkaars verschillen.

‘Elk probleem dat we tegenkomen, lossen we op met meer systemen. Maar samenwerken is samen werken. Dat gaat over menselijke interactie, niet om systemen.’

Bram van Hemmen, lid Schakelteam personen met verward gedrag en burgemeester van Sliedrecht

Blinde vlekken weg

Dat gesprek goed voeren is onderdeel van je vakmanschap. Dat vakmanschap denken we allemaal te hebben. Dat is zo, maar laat evengoed alles wat je weet ook weer los. Gebruik alleen wat je nodig hebt. Vergeet oude beelden en begin steeds weer opnieuw. Leer elkaar echt kennen, probeer neutraal naar elkaar te kijken, zonder oordeel. Belangrijk daarbij is om te leren van elkaars perspectief. Als je goed wilt samenwerken is het van belang om de blinde vlekken weg te nemen. Neem het project ‘De Tussenvoorziening’ in het gebied de Lekstroom, waar partijen samenwerken om de brug te slaan tussen de opvangvoorziening voor daklozen en zelfstandig wonen. Iedere organisatie heeft een deel van de informatie. Door de puzzelstukjes samen te brengen, de krachten te bundelen, slaagt zo’n project en kan iemand weer zelfstandig wonen.

Vertrouwen

Kortom, als we vooruit willen en goed willen samenwerken, moeten we op zoek naar meer Sjamanen. Naar mensen die de regels plooien, ruimte nemen en die niet steeds denken in ‘wat als’. Die niet werken vanuit wantrouwen – dat werkt namelijk echt verlammend – maar vanuit vertrouwen; er zit zoveel (veer)kracht in mensen zelf. En word je als Sjamaan wel eens gek aangekeken omdat je je nek uitsteekt, bedenk dan dat 11 helemaal niet zo’n raar getal is. 1 + 1 is namelijk niet alleen 2, maar ook 11. 

Meer weten?

Onno Hoes, voorzitter Schakelteam personen met verward gedrag

De voorzitter van het expeditieteam Samenwerken vat in een minuut de bevindingen van zijn zoektocht samen. ‘Samenwerken betekent loslaten van oude dingen en iedere keer opnieuw beginnen. Opnieuw het werk uitvinden. Als je dat doet komen er in die hele zorg- en veiligheidsketen mooie oplossingen.’

Tweet van het expeditieteam

Samen-werken is los-laten. Vanuit welbegrepen eigenbelang samen op zoek naar gemeenschappelijk belang. Je moet elkaar wat gunnen en zo versterken wat er is. Zo wordt 1+1 niet 2, maar 11.

Tip voor de gemeente

Blijf toegankelijk

U als gemeente bent aan zet om – samen met uw partners – te werken aan een toegankelijke gemeente. U kunt het mensen makkelijker maken om mee te doen. Een toegankelijke gemeente communiceert op een manier die voor iedereen begrijpelijk is en haalt bureaucratische drempels weg.

Cartoons

Onderstaande cartoons zijn tijdens het congres gemaakt door Maaike Hartjes, met de bouwsessie Samenwerken als inspiratie.

MIJN VISIE

Niek van Haasteren, familie-ervaringsdeskundige:

Samen werken aan herstel

“In de GGz is er lang te weinig aandacht geweest voor de rol van de familie. Terwijl die net zo goed als de naaste een hulpvraag heeft. Wij hebben binnen GGz Breburg nu een project opgezet dat familieleden betrekt bij het herstel van de cliënt. Vaak wordt ervan uitgegaan dat dit de privacy van een cliënt aantast, maar dat is wat mij betreft een non-onderwerp. Als iemand in nood is, wil de familie de cliënt ondersteunen.”

MIJN VISIE

Niek Ekkel, Maatschappelijk Verbinder gemeente Bunnik:

Achter de voordeur

“Alle lijntjes komen bij mij samen. Als ik een melding krijg van bijvoorbeeld de politie of de huisarts ga ik er gelijk op af. Op mijn fiets met een kinderzitje: dat werkt laagdrempelig, ik kom altijd binnen. Ik doe actief aan bemoeizorg. En het werkt.”

Bronnen

Gesproken met:

  • Onno Hoes (voorzitter Schakelteam personen met verward gedrag en waarnemend burgemeester Haarlemmermeer)
  • Bram van Hemmen (lid Schakelteam personen met verward gedrag en burgemeester Sliedrecht)
  • Joke van der Meulen (lid schakelteam personen met Verward Gedrag)
  • Koos de Boed (Stichting Herstelproces)
  • Rita van der Lubben (gemeente Rotterdam)
  • Minke Simonis (RIWB AVV)
  • Hennie Tuinstra (Lentis Zuidlaren)
  • Hicham Hamiddane (gemeente Tiel)
  • Danielle ter Linden (OM Limburg)

De workshops op het congres waren de inspiratie voor dit dossier.