Het nieuwe financieren

Er zijn verschillende manieren om een doel (financieel) te realiseren. Maar hoe weet je wat werkt en wat niet? Met publiek geld wil je als gemeente geen risico’s nemen. Toch wil je nieuwe oplossingen bieden of benutten. Waar moet het geld vandaag komen? Van de lokale overheid, uit Europa of toch van de ‘crowd’?

eu-1232430_1280 kopie.jpg

Financieringsmogelijkheden

Van subsidie naar financiering

De tijd dat je in Brussel even een zak geld voor je project kon ophalen, is voorbij. ‘Europa’ spreekt niet meer van ‘subsidies’ maar van ‘financieringen’. Dat vraagt om een andere denkwijze. Niet langer: “Welk potje is er voor mijn project?” Maar: “Helpt mijn project de doelen van de Europese Unie?” Goede voorbereiding voorkomt katers.

“Europa is bezig met een transitie”, zegt Vincent Ketelaars, directeur van adviesbureau ERAC. “Het geld ligt niet meer voor het oprapen. Het beleid is er steeds meer op gericht dat geïnvesteerd geld moet worden terugbetaald en weer in andere projecten kan worden gestoken. In het financieringslandschap is nog enorm veel mogelijk, maar het geld wordt niet meer opgehangen aan jouw project maar aan de bijdrage die het levert aan de Europese agenda.” Een goede motivatie van je aanvraag is dus een pre.

De Europese agenda bevat drie hoofdstukken:

1. Slimme groei

Innovatie (ontwikkelen van nieuwe producten, samen met andere bedrijven);

2. Duurzame groei

Koolstofarme economie (energiebesparing; opwekken duurzame energie) en hergebruik van grondstoffen;

3. Inclusieve groei

Aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt, werkgelegenheid (zoveel mogelijk mensen aan het werk) en sociale betrokkenheid.

Discipline

Overheden spelen een andere rol dan vroeger. Ooit waren ze zelf de belangrijkste ontvangers van Europese subsidies. Nu financiert ‘Europa’ liever bedrijven rechtstreeks. De decentrale overheid faciliteert nog en kan meefinancieren. Ketelaars: “Denk goed na welke rol je als overheid wilt vervullen. En houd er rekening mee dat je met een professionele organisatie werkt. Dat vraagt om discipline: je moet je organisatie inrichten op een zorgvuldige aanvraag en op de verantwoording achteraf.”

Zo voorkom je slechte ervaringen. Ketelaars: “Anders krijg je een negatief gevoel bij Europees geld. Vaak komt dat door onvoldoende eigen besef van de strikte en dwingende vereisten. Het is specialistisch werk dat op gespannen voet kan staan met bevlogenheid voor de inhoud van een project.” Dit kun je voorkomen door concreet te zijn en vroegtijdige samenspraak met de subsidieverstrekker. “Zaken doen met Europa betekent: kennis opdoen, hulp van anderen inschakelen bij je ambities en financiering. Kennis, contacten en kassa dus.”

Meer weten? Mail dan naar vincentketelaars@erac.nl

De keuze voor een instrument

Dubbel rendement met revolverend fonds

Zorg ervoor dat het mes aan twee kanten snijdt. Bij de afweging voor een financieringsinstrument moet de overheid nagaan in hoeverre een project niet alleen leuk is, maar ook bijdraagt aan de maatschappelijke doelen die de overheid heeft gesteld. Een revolverend fonds is hiervoor het instrument.

Een mooi voorbeeld van een financiering uit een revolverend fonds is het nieuwe dak op het clubgebouw van Voetbalvereniging HVV uit het Haagse Laakkwartier. Het Triple Solar-dak fungeert niet alleen als bedekking maar draagt ook bij aan een schoner milieu.

Dat is precies wat de overheid met extra financiële steun wil bereiken. Een bedrijf kijkt naar financiële opbrengsten uit een investering (IRR), een overheid naar maatschappelijke opbrengsten (ERR). Naast wetgeving, ambtelijke ondersteuning en subsidies is een revolverend fonds een gereedschap in de middelenkist van de overheid om partijen te ondersteunen bij het bereiken van maatschappelijke doelen.

Belang overheid

“Bij de keuze voor het juiste financieringsinstrument gebruiken we een beslisboom”, legt Vincent Ketelaars, directeur van adviesbureau ERAC, uit. “Criteria zijn: Heeft het project prioriteit? Is er urgentie? Heeft de overheid er belang bij? Het is een pre als een project maatschappelijke doelen bereikt die de markt niet oppikt. Vervolgens bekijk je of je er geld voor over hebt en in welke vorm. Moet je ‘gratis geld’ geven – een subsidie – of past een lening of garantstelling beter?”

Een van de financieringsinstrumenten kan bijvoorbeeld een investeringsfonds zijn: de overheid investeert en bij succes van een project vloeit het geld weer terug naar de overheid. Dat wordt dan opnieuw ingezet voor een nieuw project. Revolverend financieren is momenteel het credo, maar voor veel overheden lijkt het nog ‘rocket science’. ERAC heeft de route voor de oprichting van zo’n fonds opgesplitst in dertig stappen. Ketelaars: “Een gedetailleerd spoorboekje in jip-en-janneketaal.”

Impact vergroten

Met slimme combinaties tussen Europese fondsen en de Europese Investeringsbank (EIB) kan een gemeente of provincie risico verminderen en impact vergroten. Er kan ook een beroep worden gedaan op Europese fondsen alleen. Om hiervoor in aanmerking te komen, dien je de meerwaarde van je project voor de Europese agenda aan te tonen.

Civic Crowdfunding

Wereldwijd een miljardenbusiness
bills-496229_1280.jpg

Crowdfunding is booming. Sinds 2011 verdubbelt de omzet jaarlijks. In 2015 ging er al 128 miljoen euro in om. In dit tempo wordt in 2020 een miljard gehaald. In China is het al een miljardenbusiness. Steeds meer gemeenten en provincies omarmen deze nieuwe vorm van financiering. Maar let op: crowdfunding is geen ‘easy money’. Simon Douw van crowdfunding agency Douw & Koren legt uit en geeft tips.

Kracht van de crowd

“Burgers willen meebeslissen wat er in hun wereld gebeurt. Dit is de kracht van de crowd en er is een grote, groeiende groep die hierin gelooft. Overheden kunnen hier iets mee. Er zijn verschillende vormen van crowdfunding. Het is mogelijk dat mensen een gift doen, maar er zijn ook vormen waarbij crowdfunders een rente of een reward krijgen. Het is ook mogelijk om aandelen te verwerven.”

Waarom wel crowdfunding

“Waarom je als overheid crowdfunding kan inzetten? Ik noem vier redenen.

1. Je motiveert burgers om actiever mee te doen en te denken aan hun eigen leefomgeving;

2. Je vermindert de subsidieafhankelijkheid omdat er andere geldstromen komen;

3. Je kunt de beperkte budgetten verdelen over verschillende initiatieven die maatschappelijk breed gedragen worden;

4. Je versterkt de relatie tussen overheid en burgers."

Wat kan er niet met crowdfunding

“Let op: crowdfunding is geen ‘easy money’. Voor een succesvol initiatief is een heldere strategie, behoorlijk wat manuren en draagvlak nodig. Bovendien is het niet geschikt voor het financieren van kerntaken en je lost er dus ook geen begrotingstekorten mee op.”

Stappenplan en vormen van civic crowdfunding

“We hebben in samenwerking met SVn een rapport geschreven over civic crowdfunding voor overheden. Dit rapport is gratis te downloaden op onze website en geeft veel concrete voorbeelden die kunnen inspireren. Van een waterkrachtcentrale die door omwonenden werd medegefinancierd tot de provincie Noord-Holland die crowdfunding mogelijk maakte voor het MKB. Ook geeft het een helder stappenplan en biedt het zicht op de verschillende scenario’s waar overheden mee aan de slag kunnen. Van louter voorlichten of faciliteren tot zelf opzetten. Ons advies: kies je scope, kies het scenario dat bij je past, creëer draagvlak en laat je vooral inspireren. Het is al gedaan! Vraag naar ervaringen. En tot slot: start met een pilot en experimenteer. Stop geen tonnen in het opzetten van een eigen platform, want die zijn er genoeg in Nederland. En heel belangrijk: doe het niet alleen. Werk samen met een Kamer van Koophandel, culturele fondsen, etc. Ook dat is de kracht van de crowd!”

Het rapport van Douw & Koren is te downloaden op SVn.nl

Tweegesprek:

Moeten gemeenten crowdfunding faciliteren?
tweegesprek_saskia_2.jpg

Twee deelnemers, tien minuten gesprekstijd. De stelling: ‘Gemeenten moeten (civic) crowdfunding serieus nemen, faciliteren en aanjagen’.

Marijn Sauer, beleidsmedewerker duurzaam wonen, gemeente Leiden
Remko Adema, senior adviseur strategie en markt, woningcorporatie Rijnhart Wonen, Leiderdorp

Marijn Sauer: “Ik vind niet dat de gemeente op dat gebied iets te zoeken heeft. De gemeente is eigenlijk al één grote crowdfunding organisatie; we krijgen onze budgetten via de belasting, van de crowd dus. En met dat geld moeten we het doen. Om dan ook nog eens van burgers vragen iets bij te dragen via crowdfunding?”

Marijn Sauer:
‘Helpen om het mogelijk te maken is prima.’

Remko Adema: “Als je het al doet, moet je heel helder zijn. Welk doel precies, welke locatie, hoeveel budget. En als ik het zo zeg, begint het toch te wringen: de gemeente is voor het algemeen belang toch? Je maakt je grenzen troebel, het is een dun randje waar je op balanceert.”

Sauer: “Andersom kun je wel helpen. Als een burgerinitiatief geld wil inzamelen via crowdfunding, kun je er als gemeente bekendheid aan geven, bijvoorbeeld in je gemeentelijke uitingen. Dus helpen om het mogelijk te maken is prima, maar niet om extra geld te genereren voor gemeentelijke taken.”

Adema: “Als crowdfunding lukt, is er kennelijk draagvlak, willen mensen hun schouders eronder zetten. Dat betekent dat je je dus als gemeente kunt terugtrekken. Het zou best kunnen dat crowdfunding een ‘gewone’ geldstroom wordt.”

Sauer: “Maar dan toch vooral voor commerciële initiatieven?

Adema: “Private nog eerder denk ik. Ik vind het wel innovatief en slim om zo je project te financieren. Als mensen of instanties een nieuw initiatief starten en andere mensen bereid vinden om daarin te investeren, weet je zeker dat er een draagvlak is voor jouw product.”

Sauer: “Draagvlak is altijd belangrijk. Daarom hebben we als gemeente ook de taak om van buiten naar binnen te denken, om wensen en ideeën uit de samenleving op te pikken en goede keuzes te maken in wat we wel en niet financieren. Dat moeten we doen door onze ogen en oren open te zetten, niet door te kijken of een crowdfunding succesvol is.”

Remko Adema:
‘Als het je al doet, moet je heel helder zijn.’

Voorbij het bekende, SVn Deelnemersbijeenkomst 17 november 2016