Monitor in de praktijk

De 23 regio’s in Nederland die zich bezighouden met de zorg voor personen met verward gedrag is gevraagd naar hun aanpak. De resultaten komen samen in de monitor de Stand in het Land, een onderzoek van het Schakelteam en ZonMw. De regio’s Utrecht Zuid-West en Oost-Brabant zijn al een tijd bezig met de uitvoering van hun aanpak.

Oost-Brabant

‘Alles hangt met alles samen’

Inbreng van cliënten, een SPV’er op de huisartsenpost en een convenant voor gegevensuitwisseling. In Oost-Brabant is de afgelopen maanden veel concreet in gang gezet. Jeroen Koffijberg, projectleider aanpak Personen met Verward Gedrag in Oost-Brabant, noemt de succesfactoren in deze regio.

Inbreng van cliënten

“Vanaf het begin van dit project – in januari 2017 – hebben we veel geïnvesteerd in de inbreng van cliënten. Ervaringsdeskundigen hebben zowel een plek in de stuurgroep als in de klankbordgroep. Elk voorstel voor een pilot en elk op te leveren product gaat langs de klankbordgroep. Daar ben ik best trots op.”

Samen met ketenpartners

“Ik denk dat wij goed scoren op preventie en persoonsgerichte aanpak, triage en acute opvang en vervoer. We werken met verschillende ketenpartners: vervoer is een regionale zaak, gemeenten zijn verantwoordelijk voor preventie en de persoonsgerichte aanpak. De GGZ staat aan de lat voor triage en acute opvang. Maar eigenlijk hangt alles met alles samen.”

Afspraken tussen politie en GGZ

“In Oost-Brabant zijn drie ggz-instellingen en vier Spoedeisende Psychiatrische Opvang Ruimtes (SPOR) waar mensen beoordeeld worden. Daarmee worden eenduidige afspraken gemaakt, zodat de politie weet wat ze kan verwachten als ze een persoon met verward gedrag brengt. Sinds 1 september brengen we de resultaten per SPOR systematisch in kaart.”

Quick responder

“In deze regio doen we een pilot met een ‘GGZ quick responder’ die drie keer per week acht uur rijdt. Een politieagent en een gespecialiseerd verpleegkundige gaan in een gewone auto samen op pad op aansturing van de 112-meldkamer. Dergelijke projecten moeten inzicht geven in de werkwijze en (financiële) haalbaarheid. Daaruit volgen weer aanbevelingen voor de praktijk. De steun vanuit zorgverzekeraars is daarbij onontbeerlijk. Dat is in onze regio nog wel een ontwikkelpunt.”

Concrete producten

“Kern van onze aanpak zijn onderlinge afspraken en concrete producten. We hebben bijvoorbeeld een handleiding voor vroegsignalering en preventie, een triagewijzer en een psycholance. Gemeenten investeren ook in wijk-GGD’ers. Deze zorgmakelaars zorgen ervoor dat mensen met verward gedrag toegeleid worden naar de juiste zorg. Verward gedrag kan ook allerlei niet-psychiatrische oorzaken hebben, bijvoorbeeld werkloosheid, schuldenproblematiek of alcoholgebruik. De wijk-GGD’er gaat bij mensen op bezoek en met hen aan de slag. Dat leidt vaak tot verrassend goede resultaten.”

Convenant voor gegevensuitwisseling

“We zijn ook bezig met de ontwikkeling van een lokaal convenant voor gegevensuitwisseling. Op wijkniveau komt veel informatie samen. Door duidelijk te maken welke informatie je met wie mag delen voelt iedereen zich gesteund. Uitwisseling van noodzakelijke informatie is een voorwaarde om de zorgketen goed te kunnen vormgeven.”

Soms komt het aan op geld

“Betere samenwerking is misschien met gesloten budgetten te realiseren. Maar vaak – zoals bij die quick responder – komt het aan op financiële middelen. Het is nu eenmaal duur om een SPV’er en een wijkagent 24/7 beschikbaar te hebben voor het diagnosticeren van personen met verward gedrag. Dat is een nadeel van de ZonMw-subsidies: ze zijn nuttig en goed voor experimenten, maar ze zijn ook tijdelijk. Niettemin levert het ons interessante inzichten op voor een betere regionale samenwerking.”

Meer weten over de aanpak in Oost-Brabant?

Regio Utrecht Midden-West

‘Ook wijkbewoners betrekken bij buurtteams’

Mensen die sociaal kwetsbaar zijn moeten zo vroeg mogelijk en liefst in hun eigen wijk ondersteuning en begeleiding krijgen. In de regio Utrecht Midden-West werken ze daarom met buurtteams die problemen direct aanpakken. Projectleider Wilma Kieft legt uit hoe het werkt en wat het oplevert.

Professionals en ervaringsdeskundigen

“In het buurtteam werken generalistische professionals samen met ervaringsdeskundigen. Buurtteams bieden ondersteuning op alle levensgebieden zoals wonen, werk, inkomen en schulden. Waar nodig werken zij samen met huisartsen en ggz-teams. Dankzij de buurtteams worden problemen in een vroegtijdig stadium gesignaleerd en direct aangepakt.”

GGZ in de wijk

“De regio Utrecht Midden-West bestaat uit de Utrechtse wijken Lunetten en Overvecht, Houten, Nieuwegein en Zeis. Binnen die regio experimenteren we tegelijkertijd met ‘GGZ in de wijk’. De proeftuinen bieden ondersteuning en zorg aan mensen met een ernstige psychische kwetsbaarheid. In de GGZ worden patiënten steeds minder snel opgenomen, zij wonen zoveel mogelijk thuis. Daarom is het belangrijk om juist in de wijk tot een optimale samenwerking te komen met ervaringsdeskundigen, buurtteams, ggz-behandelaars en huisartsen.”

Eigen regie, herstel en preventie

“Onze speerpunten zijn: meer eigen regie, (maatschappelijk) herstel, het voorkomen van opname en preventie. De resultaten tot nu toe zijn zeer positief. Uiteindelijk willen we dat de samenwerking met de specialistische ggz-zorg in de wijk over de hele stad en in de hele regio verbetert. Dit is complex vanwege de verschillende zorgkaders en landelijke regelgeving, maar samen met de verzekeraar en ggz-instellingen zetten we hierin stappen.”

‘Durf te vragen wat je buurman nodig heeft’

Klant centraal

“Een van de grote uitdagingen ligt op het financiële vlak. De aanpak met buurtteams en ggz-zorg in de wijk betreft een samenwerking tussen organisaties die op verschillende manieren worden gefinancierd. Vanuit de WMO, de zorgverzekeraar en nog veel meer potjes. We moeten de schotten tussen al die organisaties afbreken en de klant meer centraal stellen.”

Bewust van stigmatisering

“Een andere uitdaging is om wijkbewoners te betrekken bij de buurtteams. De mensen die verward gedrag kunnen vertonen, leven gewoon in de wijk; het kan iedereen overkomen. Samen met ervaringsdeskundigen maken we burgers en professionals bewust van mogelijke stigmatisering. We hopen dat het ertoe leidt dat mensen meer voor elkaar willen betekenen. De cursus Mental Health First Aid past daarbij. Hoe ondersteun je burgers, vrijwilligers en professionals bij verward gedrag? Koffiedrinken is niet de standaardoplossing. Durf te vragen wat je buurman nodig heeft. Neem je verantwoordelijkheid.”

Zo werkt de Utrechtse aanpak

Actieprogramma lokale initiatieven

Gemeenten en regio’s moeten per 1 oktober 2018 beschikken over een goed werkende aanpak van verward gedrag. De subsidies uit het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag van ZonMw zijn bedoeld om de uitvoeringspraktijk verder te stimuleren. Hans-Martin Don, voorzitter van de programmacommissie Actieprogramma: “Het gaat om relatief kleine bedragen die direct te gebruiken zijn om nieuwe werkwijzen of producten te ontwikkelen.”

Begrip en ruimte bieden

“We hebben wat bereikt, als de samenleving begrip heeft en ruimte biedt voor sociaal kwetsbare mensen, vanuit het vertrouwen dat professionele instanties klaarstaan en handelen waar nodig.”

Gertrude van den Brink, voorzitter Raad van Bestuur Middin en bestuurslid Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland