Van systeemwereld naar leefwereld

Mensen met verward gedrag schuiven vaak door van loket naar loket. Geen enkele organisatie voelt zich eigenaar van hun probleem. Maar wat gebeurt er nou als we de persoon centraal stellen en het systeem daaraan ondergeschikt maken? In Nijmegen en Woerden boeken ze mooie resultaten.

Nijmegen

Verward gedrag als maatschappelijke business case

Maak van een specifieke doelgroep een maatschappelijke business case en je organiseert over schotten heen. Want wat op de ene plek misschien wat meer geld kost, zorgt ervoor dat er op een heel andere plek wordt bespaard. En je kunt beter aansluiten bij de wensen van de doelgroep. In Nijmegen hebben ze daar ervaring mee. Zou dat model ook kunnen werken voor personen met verward gedrag? Senior beleidsadviseurs Corina Brekelmans en Leonie Braks, die ook coördinator pilot Wijkgerichte GGZ is in het kader van Sluitende aanpak psychische kwetsbaarheid, leggen het uit.

Zo werkt een maatschappelijke Business Case

Brekelmans: “In het sociaal domein werken we in Nijmegen met maatschappelijke Business Cases (mBC). Bij het opstellen van een mBC begin je bij het definiëren van het maatschappelijk probleem. Als het probleem scherp is gedefinieerd, wordt geïnventariseerd wie een bijdrage kan leveren aan het oplossen van het probleem. Vervolgens worden de kansrijke oplossingen geselecteerd. Die oplossingen komen van professionals die er verstand van hebben. De volgende stap is om op casusniveau te kijken of de voorgestelde oplossing voor alle betrokkenen – dus ook de doelgroep zelf – ook echt een probleem oplost.

Probleem van gemeente of probleem van individu?

Brekelmans: “Een voorbeeld. Voor 734 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening is het probleem niet dat de gemeente onvoldoende geld heeft. Het probleem is dat die mensen iets missen in hun leven. Dat ze geen reden hebben om hun bed uit te komen. Dat ze geen plek hebben voor sociale contracten. Dat vind je op een werkplek. Wij hebben geld vrijgemaakt zodat individuele begeleiders hen naar duurzaam werk konden begeleiden: voor de een betaald werk, voor de ander vrijwilligerswerk. Dan ga je van systeemwereld naar de wereld van dat individu.”

Maatschappelijke kosten en baten

Braks: “Zo’n business case kun je doorrekenen. De gemeente betaalt minder bijstand. Maar bemiddelen naar werk brengt wel kosten met zich mee. Misschien wat minder zorgkosten… De ene partij heeft misschien wat meer kosten, de andere wat minder. De werkelijke maatschappelijke kosten en baten zien we pas over vier jaar. Bij zorg gaat het over continuïteit, over processen die jaren duren.
Het is een methode die ook bij personen met verward gedrag zou kunnen werken, bijvoorbeeld door te onderzoeken wat intensivering van thuisbehandeling en – begeleiding kost én oplevert. Denk aan minder opnames en minder politie-inzet.”

Woerden

Creatief omgaan met eigen budget

In Delft en Woerden loopt sinds 2015 een pilot met een integraal persoonsgebonden budget: één budget voor inwoners waarmee zij alle benodigde ondersteuning kunnen inkopen. Dit betreft alle wetgeving rondom het sociale domein, inclusief Participatiewet, Wet langdurige zorg, onderwijs en de Zorgverzekeringswet. Yolan Koster-Dreese was als wethouder Sociale Domein in Woerden verantwoordelijk voor de pilot.

Het is behoorlijk wat werk voor de gemeente, waarom toch deze pilot?

“Je begeeft je bij pilots per definitie buiten de gangbare paden, dat geeft gedoe. Bij het integrale pgb was dat misschien nog wel extra gedoe. Inwoners moeten voortdurend bij instanties aankloppen om budget voor elkaar te krijgen, dat nemen wij nu over. Het integrale pgb betreft alle wetgeving rondom het sociale domein. Elke wet heeft zijn eigen mores, eigen indicatieprocedure en rechtmatigheidsstrekking. Het zijn wetten waar gezinnen, maar ook mensen met verward gedrag mee te maken hebben. Ze moesten voorheen bij alle loketten álle procedures doorlopen. En juist omdat dat zo lastig is, zijn wij begonnen met deze pilot. Dat beviel zo goed, dat het inmiddels een reguliere verstrekking is geworden.”

Wat levert het op?

“Het is voor ons nu nog inzichtelijker geworden wat we mensen eigenlijk aandoen met alle regelgeving. Deze mensen – vaak gezinnen – hebben al genoeg om mee te dealen. Mensen vonden het aanvankelijk ontzettend spannend, ingewikkeld en eng. Nu, aan het einde van de proef, beginnen de voordelen te landen. Vooral gezinnen zijn al jaren gewend om dingen op te knippen in hokjes. Ze moeten nu opnieuw leren hoe je vanuit je eigen situatie creatiever met budget moet omgaan. Mensen kunnen weer hun eigen leven oppakken en minder lijden onder de systeemterreur waarin we ze ondergebracht hadden.”

‘Mensen pakken hun leven weer op en lijden minder onder de systeemterreur’

Heb je tips voor andere gemeenten?

“Consulenten die mensen met een integraal pgb gaan begeleiden, moeten een goede opleiding krijgen. Bijna alle consulenten zijn zelf WMO- of jeugdconsulent en kijken vanuit de regelgeving die ze zelf geacht worden uit te voeren. Ze moeten leren vanuit de breedte te kijken. Daar hebben we heel veel energie in gestoken. Een tweede tip: realiseer je dat je met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid voorfinanciering moet regelen. Geldverstrekkers zijn van tevoren niet snel bereid geld ter beschikking te stellen.”

Bestuurlijke afspraken

“Voor het Openbaar Ministerie is een goede aansluiting met een sterk sociaal domein noodzakelijk. Via een gezamenlijke persoonsgerichte aanpak zorgen we ervoor dat we niet alleen straffen, maar ook gedragsverandering stimuleren en door de juiste zorginterventies bijdragen aan het voorkomen van recidive. Om een goed werkende aanpak lokaal te kunnen realiseren is steun in de vorm van bestuurlijke afspraken hard nodig.”

Heleen Rutgers, plaatsvervangend hoofdofficier van Justitie, programmadirecteur Straf met Zorg, Openbaar Ministerie