Schulden en Armoede

LANDELIJK

Opgeleefd dankzij de Geluksacademie

Hoe kunnen we mensen die in een uitzichtloze situatie zitten toch perspectief bieden? De Gelukacademie ontwikkelde de Geluksroute die is gebaseerd op de filosofie van Aristoteles: De mens die tot zijn recht komt. Ruth Deddens van de Geluksacademie: “We weten uit onderzoek dat de effecten op de lange termijn groter zijn dan bij reguliere zorg.”

De Harderwijkse Agnes Bergevoet deed mee aan de Geluksroute en vertelt in een ontroerend filmpje haar verhaal. “Toen ik invalide raakte, kwam ik in een isolement terecht. Ik had altijd al een fascinatie voor zwanen en fotografie. Geluksconsulente Esther zette me op het juiste spoor. Ik heb nu een fotoboek uitgegeven over zwanen. Ik lééf weer.” Het verhaal van Agnes is exemplarisch. In het project waaraan nu zeven gemeenten in Nederland meewerken, gaan Geluksconsulenten op zoek naar iemands talent, wat iemand wél kan. Deddens: “Je spreekt mensen aan op hun veerkracht.”

Regie bij deelnemer

Volgens Deddens zijn we als hulpverleners geneigd om te kijken wat er niet goed gaat, waar de risico’s liggen. En het is ook niet altijd gemakkelijk om mensen die echt helemaal zijn vastgelopen uit die situatie te halen. Toch bepleit zij: “Kijk naar wat er wel werkt. Het is daarbij belangrijk om de deelnemer open vragen te stellen. Waar word je blij van? Waar hoop je op? Wat zou je willen? Het moeilijkste voor professionals is om géén oplossingen aan te dragen. Mijn advies? Laat de regie bij de deelnemer zelf. Uiteindelijk zijn er drie manieren waarop je mensen helpt: perspectief bieden, ondersteuning geven en gewicht geven aan wat goed gaat. Het moet er alle drie zijn.”

Tips vanuit Harderwijk en Hengelo:

  • Win eerst het vertrouwen van de deelnemer.
  • Werk aan het meer bekend maken van de methode in het (hulpverlenings)netwerk.
  • Onderzoek welke manier van evalueren past bij de deelnemers.
  • Zorg voor een verandering van mindset bij alle professionals. Dat vraagt echt om een nieuwe manier van werken.

‘Positieve psychologie’

“Mooi: mindset veranderen door positieve psychologie. Binnen Meppel zouden hiervoor de gemeenteraad en de ambtenaren mee moeten.”
Gea Veeloo (Adviesraad Sociaal Domein Meppel)

‘Blik op sterk’

“Ik neem die blik op sterk mee. Dit is al een groot thema binnen onze organisatie.”
Harmen Mook (Philadelphia)

ROTTERDAM

Met Gers met Geld financieel zelfredzaam

Gers met Geld beoogt duurzame gedragsverandering op weg naar financiële zelfredzaamheid bij Rotterdammers met schuldproblemen. De gemiddelde schuld van de Rotterdammers is hoog (hoger dan het landelijke gemiddelde) en schuldenaren bij de Kredietbank Rotterdam (KBR) hebben gemiddeld 15 verschillende schuldeisers. Bij circa 80% van de Rotterdammers die ondersteuning krijgen van de Vraagwijzer of Wijkteam is sprake van schulden.

Gers met Geld zet kennis op de domeinen zorg, welzijn, participatie, stedelijk jongerenwerk en schuldhulpverlening in. De ondersteuning is gericht op het verbeteren van kennis, vaardigheden en gedrag. De aanpak richt zich op: weten, kunnen en doen.
Sinds de start in januari 2019 zijn er al 705 deelnemers, die de training Financiële Competentie kregen. 53 kregen de training Taal en Financiën en 18 de workshop online systemen. Deelnemers beoordelen het traject met een 8,8. Vier ervaringsdeskundigen werken vrijwillig mee.

Trajectcoaches van Gers met Geld werken zo veel mogelijk in de vertrouwde omgeving van de deelnemers zoals, in Huizen van de Wijk, en op verschillende tijdstippen. Het traject gaat uit van maatwerk, houdt rekening met individuele leertempo’s en behoeften, maar houdt ook rekening met stressfactoren bij schulden.
Rotterdam maakt met het Deltaplan Schulden werk van de versterking van de keten rond schulddienstverlening. Gers met Geld is een onderdeel van het Deltaplan schulddienstverlening van Rotterdam waarbij verschillende gemeentelijke loketten hun klanten kunnen aanmelden voor het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van de deelnemers.

Aandachtspunten:

  • Tijdige implementatie van de werkwijze bij de gemeente om wachtlijsten te voorkomen.
  • Breng de complexiteit achter de schuldproblematiek in kaart.
  • Zorg voor goede informatie bij de aanmelding, onder andere van factoren die het traject kunnen verstoren, zoals verslaving.
  • Zorg voor continue motivatie, die door stress onder druk kan komen.

‘Vertel het verhaal’

“Het verhaal over schulden moet verteld worden, vooral de stress die het oplevert, dat inzicht neem ik mee. Dus weten, kunnen en doen. Top. Daarvoor is geld en personeel nodig.”
Lidwien van Langen (Werkorganisatie Duivenvoorde)

‘Welzijn en schuldhulp samen’

“De samenwerking tussen welzijn en schuldhulpverlening neem ik mee. Daarvoor heb je alle actieve organisaties binnen deze domeinen nodig.”
Jette Middelkamp (gemeente Lelystad)

ZAANSTAD

Samen werken aan een gezondere leefstijl

In Zaanstad worden sinds 2015 steeds meer kinderen met overgewicht of obesitas bereikt om te werken aan een gezondere leefstijl. Gezondheidsnetwerken dragen hieraan bij door kwetsbare gezinnen te benaderen. Professionals uit zorg (huisarts, diëtist, kinderarts), sport, welzijn en onderwijs en lokale partijen in de wijk kennen elkaar en maken onderlinge verwijsafspraken.
De Centrale Zorgverlener maakt samen met ouders en kinderen een plan om te werken aan een gezondere leefstijl. De Centrale Zorgverlener verbindt de ketenpartners in de hulp aan kinderen met overgewicht en obesitas. Door in te zoomen op de hele leefwereld van het gezin, zie je achterliggende oorzaken van een ongezonde leefstijl. Zoals armoede, meedoen, taalvaardigheid en veiligheid.

ZUID-HOLLAND

Growpad: inzicht in persoonlijke groei

Growpad is een online tool waarmee het makkelijker wordt om sámen aan de slag te gaan met een persoonlijk groeiplan. De cliënt blijft altijd de baas.

Veel mensen zitten onnodig in armoede, maar het goede nieuws is dat ze eruit kunnen komen. Dat is de visie van de makers van Growpad, vertelt initiatiefnemer Suzan Daamen. In eerste instantie moet de situatie – de basis – op orde zijn. Daarna moet worden gewerkt aan vaardigheden. Hoe moet je een telefoongesprek voeren? Hoe vul je een belastingformulier in? Van daaruit kun je werken aan gedrag. “Door dingen te kúnnen, groeit de eigenwaarde van cliënten. Vaak is een laag zelfbeeld een grote trigger om een proces in stand te houden.”

Ervaringsdeskundige

Mirjam Leter was dakloos. Ze kon geen woning vinden en werd geadviseerd onderdak te zoeken bij vrienden en familie. “Ik werd van het kastje naar de muur gestuurd”, vertelt ze. Via via kwam ze in contact met Daamen. “Mijn doelen zijn genoteerd in Growpad en van daaruit zijn we gaan werken. Ik moest bijvoorbeeld naar de gemeente voor een uitkering en me inschrijven bij de woningbouwvereniging. Ik kreeg de juiste informatie en ik kreeg rust in mijn hoofd.” Leter verbleef met haar drie kinderen zeven maanden bij het Leger des Heils, van waaruit ze haar leven weer kon opbouwen. Inmiddels werkt ze als ervaringsdeskundige bij de Uitvoeringsbrigade, waaronder Growpad valt.

Tool

In Growpad komen deze dingen samen: met het maken en monitoren van een levensplan moeten cliënten grip krijgen op hun groei. De doelen, subdoelen en acties in de tool zijn wetenschappelijk geëvalueerd. Groei wordt inzichtelijk en leuk, stelt Daamen. Voor Leter was het ideaal. “Ik hoefde er niet met iedereen over te praten, ik kon hulpverleners toegang geven zodat zij mijn voortgang konden zien.” En ook handig: “Ik kon ze er ieder moment weer uitgooien.” Daamen: “Dat voelt veiliger, cliënten zijn zelf de baas.” En ter aanvulling: “De tool is niet heilig, maar het is een hulpmiddel. Uiteindelijk gaat het ook om de eigen inzet.”

Tips:

  • Als coach kun je kiezen waar iemand beloningspunten voor krijgt. Geef meer punten voor acties die voor desbetreffende persoon heel moeilijk zijn.
  • Als hulpverlener kun je de tool inzetten om een allesomvattend plan te maken. Het budgetmaatje dat veel weet over geld, kan ook informatie uit de app halen om te helpen bij opvoeding.
  • Maak connectie met mensen waar het om gaat. Werk nauw samen met politie, basisscholen, enzovoorts. Dan kun je sneller overgaan tot actie.

‘Houd het klein’

“Inzicht dat ik meeneem: houd het klein voor cliënten. Binnen mijn gemeente ga ik als tip meegeven: vergeet de JGZ 0- tot 19-jarigen niet om mee samen te werken.”
Evelyn Gerritzen (gemeente Duiven)

LANDELIJK

Join us brengt jongeren samen tegen eenzaamheid

Samen met welzijnsorganisaties en gemeenten pakt stichting Join us eenzaamheid bij jongeren effectief aan. Join us brengt jongeren in groepen samen en helpt hen de onderliggende mechanismen die eenzaamheid veroorzaken aan te pakken. Daarmee worden ernstige problemen zoals depressie, verslaving of suïcidegedachten voorkomen. Voorheen bestond alleen een-op-een-begeleiding.

De methodiek die Join us heeft ontwikkeld, is onderzocht door de Radboud Universiteit en wordt momenteel vastgelegd in de databank Effectieve sociale interventies van Movisie. Het Join us-programma wordt toegepast door sociaalwerkorganisaties, waardoor het goed uit te breiden is naar meerdere gemeenten.
Op dit moment is Join us actief met 25 groepen op vijftien locaties en in gesprek met meer nieuwe partners. Er zijn groepen voor 12- tot 18-jarigen en voor 18- tot 25-jarigen. Ze bepalen zelf de activiteiten, van karaoke tot gourmetten. Er zijn twee welzijnsmedewerkers voor de begeleiding. Jongeren stellen doelen op. Waar nodig zijn op de achtergrond kleine interventies. Na een jaar zijn de meeste jongeren klaar met het traject en verlaten ze de groep.

STADSKANAAL

De Leerkring Armoede in Stadskanaal

De Alliantie van Kracht is een netwerk van maatschappelijke organisaties, gemeenten en provincie in Groningen en Drenthe. Gezamenlijk pakken zij intergenerationele armoede in de zogeheten Veenkoloniën aan. Binnen deze alliantie worden kennis en ervaringen gedeeld aan de hand van leerkringen met als doel bewoners met de juiste interventies te ondersteunen. Knelpunten worden opgezocht en samen wordt gekeken hoe ze op te lossen. De partijen kijken hoe je een keten opzet en hoe je daarbij samenwerkt.

Een resultaat van de leerkring is een avondspreekuur door de sociale dienst en de welzijnsorganisatie voor mensen met beginnende schulden of voor vragen over financiën. De input voor de Leerkring Armoede kwam uit het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen naar intergenerationele armoede en van Movisie. In Stadskanaal heeft Movisie de leerkring tien keer begeleid, daarna is de leerkring op eigen kracht verder gegaan.

De Alliantie van Kracht onderzoekt hoe kennis structureel aan de leerkring kan worden toegevoegd. En hoe de kennis vervolgens wordt toegepast in de praktijk en uiteindelijk het beleid van de gemeente kan beïnvloeden.

‘Ervaringsdeskundigen opsporen’

“Ik wil ervaringsdeskundigen gaan betrekken bij ons beleid. Ik heb dan vooral tijd en creatieve mogelijkheden nodig om deze groep in diverse projecten op te sporen.”
Judith Heinrich (GGD IJsselland)

DEN HAAG

Stabiele toekomst voor jongeren met schulden

Het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) van het Schuldenlab070 is een integrale aanpak om jongeren met problematische schulden op maat te helpen. Hen weer perspectief te bieden op een stabiele toekomst.
Veel jongeren met problematische schulden vallen in Nederland tussen wal en schip. Door de aard en hoogte van hun inkomen komen zij vaak niet in aanmerking voor een regulier schuldhulptraject. Dit geldt bijvoorbeeld voor jongeren die studeren. Bovendien is er binnen het reguliere schuldhulptraject niet altijd voldoende ruimte om de juiste (maatwerk)begeleiding aan deze jongeren te bieden.

Met JPF worden jongeren schuldenzorgvrij en zullen zij als volwassenen financieel gezonder zijn. Schulden zorgen namelijk voor stress in het denkvermogen, vanuit een gevoel van schaarste.
Wanneer ze schuldenzorgvrij zijn, krijgen ze letterlijk weer ruimte in het hoofd krijgen om te werken aan andere leefgebieden: werk, opleiding, psychische problematiek en huisvesting. Ervaring met het project leert dat wachtlijsten voor onder andere een woning of zorg nu nog als obstakel werken voor vooruitgang.

In het Schuldenlab070 werken maatschappelijke organisaties en de gemeente Den Haag samen met Aegon en ING, die investeren in een schuldenfonds.

TWENTE

Supporter van Elkaar: met het gezin gezonder leven

‘FC Twente, Scoren in de wijk’ richt zich met Supporter van Elkaar op kwetsbare gezinnen die een steuntje in de rug kunnen gebruiken. In een traject van minimaal vijf maanden wordt de gezondheidsachterstand bij gezinnen met een lage sociaaleconomische status verkleind. Hierdoor kunnen zij zelfstandiger deelnemen aan de maatschappij.

Supporter van Elkaar is gebaseerd op de visie van Positieve Gezondheid en heeft als speerpunten: samen, armoede, gezondheid en meedoen. Binnen het traject wordt onder andere ruimte gemaakt voor sport en spel na schooltijd en zijn er culturele activiteiten in gezinsverband. Ook werken ouders aan hun persoonlijke doelen.
Tot nu toe namen 88 gezinnen deel. Zestien mensen zijn aan een baan geholpen en achttien volgden een opleiding of cursus. Verder vonden vier gezinnen een nieuwe woning en vier kregen schuldhulpverlening. 21 mensen stroomden door naar gezondheidsprogramma’s.
De kunst is om naar mensen te luisteren, sport is het middel. FC Twente stelt zich op als neutrale motivator. Dit traject is een FNO-subsidietraject en wordt uitgevoerd door ‘FC Twente, Scoren in de wijk’ samen met onder andere welzijnsorganisaties, gemeente, het bedrijfsleven, de stadsbank en verslavingszorg.

Universiteit Twente onderzocht Supporter van Elkaar. De cognitieve vaardigheden van deelnemers gingen vooruit, ze hebben meer zelfvertrouwen en denken positiever over de toekomst. Het traject zit nu in de borgingsfase en krijgt een vervolg in Enschede, Hengelo en Oldenzaal.

‘Vanuit een club een gezin verbinden’

“Mooi om vanuit een club gezinnen aan elkaar te verbinden en van daaruit hun leven te verbeteren. Wat ik daarvoor nodig heb, heb ik nu even niet paraat.”
Margot Brinkhof (gemeente Duiven)

‘Goed en trots beeldmerk’

“Ik heb geleerd dat je ambassadeurs moet inzetten en op zoek moet naar een goed en trots beeldmerk. Er is brede betrokkenheid vanuit verschillende beleidsterreinen nodig. Dat vraagt weer verschillende mensen en een duidelijk, krachtig beeldmerk.”
Hannah Oostendorp (gemeente Lelystad)

‘Op zoek naar PEC Zwolle’

“Samenwerking met een voetbalclub slaat aan bij mensen, omdat ze trots zijn. Ik ga onderzoeken of PEC Zwolle ook een maatschappelijke stichting heeft.”
Lisa Wilderink (Hogeschool Windesheim)