11 april 2019, Malietoren, Den Haag

11 april 2019, Malietoren, Den Haag

11 april 2019, Malietoren, Den Haag

De platform­economie

Datagedreven platforms bieden veel kansen voor ondernemers. Een grotere afzetmarkt bijvoorbeeld. Platforms zijn er en ze zijn niet meer weg te denken. De realiteit is dat businessmodellen onder druk staan door datagedreven platforms. Bedrijven als Amazon, Booking, Google en Facebook verzamelen een schat aan data van consumenten én mkb-ondernemers. Daarmee behalen ze concurrentievoordeel en bouwen ze macht op. Worden mkb-ondernemers niet te afhankelijk van deze platformen? Hoe gaan we om met dit dilemma? Wat is de rol van de overheid hierin?

Arjen van den Born, Academisch directeur JADS Mariënburg, Den Bosch

‘Hou het speelveld eerlijk’

“Denk na over wat platforms betekenen voor jouw onderneming en kijk of je samen met branchegenoten eventueel zelf een platform kunt opzetten.” Dat adviseert Arjen van den Born, professor in digitaal ondernemerschap aan bedrijven in het mkb.
Er komen steeds meer platforms en ze worden ook nog eens groter en sterker. Aan de overheid de taak om te voorkomen dat deze platforms te machtig worden met hun algoritmes, redeneert Van den Born. “De overheid kan mkb’ers helpen met onderzoek naar hoe zij data en algoritmes kunnen gebruiken voor hun business. Daarnaast is het aan de overheid om het speelveld eerlijk te houden.”

Eigen platform als respons? Het kan!

Als sector een eigen platform inrichten? BOVAG doet dat al voor de automotive-branche. Een initiatief dat naar meer smaakt, vinden veel deelnemers aan het MKB-Ondernemers­beraad. Branche­organisaties moeten dan wel het voortouw nemen, vinden zij. Aan de overheid intussen de taak om te zorgen voor een gelijk speelveld.

Dat de platformeconomie effecten heeft op de bedrijfsvoering en resultaten van veel mkb-bedrijven, daar is iedereen het over eens. Zo veranderen deze platforms de werking van markten, omdat consumenten steeds meer gestuurd worden via hun algoritmes. Als mkb’er kom je daar vaak niet tussen. Je hebt ook niet altijd toegang tot data over je klant of over je eigen onderneming, terwijl data wel het ‘nieuwe goud’ wordt genoemd, omdat er allerlei nieuwe inzichten uit te halen zijn, en ook business. Ook is er volgens ondernemers soms sprake van een ongelijk speelveld. Neem het platform Helpling, actief in de schoonmaakbranche. Als ondernemer probeer je zo goed mogelijk te ‘dealen’ met de cao en zorg je voor de juiste arbeidsomstandigheden. Maar doet zo’n platform dat ook? En zo niet, wat gaat de overheid daar dan aan doen, om oneerlijke concurrentie te voorkomen?

Nieuwe werkelijkheid

Het is overigens niet allemaal kommer en kwel. Er zitten namelijk ook goede kanten aan de platforms. Want ondernemingen kunnen hun markt enorm vergroten. Denk aan dat ene hotel in de Achterhoek dat ineens internationaal op de kaart staat, of een niche retailer die opeens klanten van over de hele wereld kan verwachten. Weliswaar tegen een fee, maar toch. Bovendien is enig realisme ook op z’n plaats, aldus een van de ondernemers: “Platforms zijn de nieuwe werkelijkheid. Dus laten we slim meedenken in plaats van ons vijandig opstellen. De klant is overal. We kunnen er ook van profiteren.”

Netwerk als kracht

BOVAG is al druk bezig om een eigen respons te ontwikkelen. Zo heeft de brancheorganisatie, als antwoord op een platform als Marktplaats, het netwerk van 6.000 BOVAG-bedrijven digitaal aan elkaar geknoopt en zo een verkoopplatform voor gebruikte auto’s opgetuigd: viabovag.nl, ‘voor occasions zonder verrassingen’. Dat verknopen en positioneren van netwerken is typisch een rol die brancheorganisaties op zich kunnen nemen, is de opvatting van BOVAG. Dan maak je jouw netwerk tot een kracht, die ook nog eens kan opereren in een (inter)nationale omgeving.

Hoe kan jouw bracheorganisatie de platformeconomie omarmen? En wat vraagt dat in de toekomst van de overheid? In dit filmpje doet Bertho Eckhardt, algemeen voorzitter van BOVAG, een voorzet.

Neutraal platform

Deelnemers aan het MKB-Ondernemersberaad zien wel wat in de aanpak van BOVAG. Kunnen we die techniek delen met andere brancheorganisaties? Of beter nog: kunnen we met techneuten van verschillende brancheorganisaties samen een eigen neutraal platform bouwen? En als het dan moet: door wat al bestaat gewoon slim te kopiëren?

Bondje met start-ups

Volgens Arjan van den Boom, professor in digitaal ondernemerschap, is dat zeker mogelijk. “Maar weet wel dat je altijd te maken krijgt met drie complexe factoren: de techniek, governance (van wie is het?) en het businessmodel.” Hij ziet veel in een ‘bondje’ met startups. “Ik wil wel een sessie beleggen, waarin we voorbeelden van verschillende platforms de revue laten passeren. Zodat jullie zelf kunnen beoordelen of dat voor jullie sectoren haalbaar is of een ‘ver van mijn bed-show’.”
De Kamer van Koophandel kan ondernemers wellicht ook behulpzaam zijn. “Wij hebben veel nuttige data en kunnen via samen te ontwikkelen tools ondernemers helpen om die te ontsluiten in hapklare brokken,” aldus het aanbod van Claudia Zuidwijk van de raad van Bestuur van de KvK.

Eerlijke concurrentie

Los van alles wat branches zelf kunnen doen, is er ook werk aan de winkel voor de overheid, vinden de deelnemers aan het MKB-Ondernemersberaad. Zorgen voor een gelijk speelveld bijvoorbeeld, voor eerlijke concurrentie. Met voorbeelden over hoe je afspraken kunt maken over toegang tot data en heldere spelregels voor mededinging. En de overheid moet voorkomen dat op verschillende ministeries beleid wordt gemaakt dat tegenstrijdig is aan elkaar, of die grote internationale platforms zoals Über en Facebook juist in de kaart speelt, denk aan de AVG. Een integrale aanpak dus, waarbij steeds ook nadrukkelijk de vraag gesteld moet worden: wat betekent dit beleid voor het mkb?

Werk aan de winkel

Staatssecretaris Mona Keijzer onderschrijft dat de overheid hierin een belangrijke rol heeft. “De platformeconomie brengt ons ontegenzeglijk veel welzijn en welvaart. Maar het is niet zo dat het allemaal vanzelf goed gaat. We hebben nu vooral de focus op privacy, maar dat verschuift naar de focus op autonomie. Ik vind het belangrijk dat we niet in een locked-in systeem terecht komen, dat we voldoende autonomie behouden om te kopen wat we willen, zonder dat we via algoritmes automatisch naar de ondernemers met de meeste macht en het meeste geld worden geduwd. Zijn er alternatieven, zodat we iets te kiezen hebben? Zoals BOVAG nu probeert? Aan ons de taak om ervoor te zorgen dat de concurrentie een beetje eerlijk blijft. Want een samenleving met alleen Amazon en Alibaba, dat is niet mijn samenleving.”

Tips en aanbevelingen

Voor mkb-ondernemers

  • Denk na over wat platforms betekenen voor jouw bedrijfsvoering.
  • Verzet je niet tegen de nieuwe werkelijkheid, maar kijk welke kansen deze biedt.
  • Kijk of je zelf of samen met branchegenoten een eigen platform kan opzetten.

Voor brancheorganisaties

  • Kijk of je jouw netwerk in stelling kunt brengen en kunt positioneren als tegenwicht, zoals BOVAG heeft gedaan.
  • Deel goede ervaringen over sectoren heen, deel waar nodig techniek (of kopieer deze slim van bestaande platforms).
  • Kijk of techneuten van verschillende branches kunnen samenwerken.
  • Werk samen met start-ups aan slimme oplossingen.

Voor de overheid

  • Voorkom dat platforms te machtig worden: zorg dat consumenten en ondernemers alternatieven hebben.
  • Hou het speelveld eerlijk, en zorg voor voldoende marktwerking.
  • Geef voorbeelden van afspraken over toegang tot data en maak heldere spelregels voor mededinging.
  • Voorkom tegenstrijdige wetgeving of wetgeving die grote partijen bevoordeelt.
  • Hou bij elke nieuwe maatregel het mkb-perspectief in de gaten.
  • Help bedrijven met onderzoek over wat algoritmes voor bedrijven kunnen betekenen.

Dit is een productie van MKB-Nederland, in samenwerking  met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, gemaakt voor het MKB-Ondernemersberaad.
Voor meer informatie, mail naar:
[email protected].