11 april 2019, Malietoren, Den Haag

11 april 2019, Malietoren, Den Haag

11 april 2019, Malietoren, Den Haag

Leven Lang Ontwikkelen

Om als onderneming bij te blijven moeten medewerkers de vaardigheden hebben om met veranderingen om te gaan. Dat betekent bijvoorbeeld dat het mkb moet investeren in mensen om productief te kunnen blijven. Wat doen ondernemers om hun medewerkers te scholen, bij te scholen en om te scholen? Wat kan verbeterd worden in de samenwerking met het onderwijs, het mbo en het hbo? En wat is er nodig om belemmeringen weg te nemen?

Jos den Otter, voorzitter van de Nederlandse Brood- en banketbakkers Ondernemersvereniging (NBOV)

‘Overheid: kijk naar de praktijk’

“Praktijkopleidingen zijn door de laatste drie ministers uitgekleed. Met name de theoretische kennis onder het vakmanschap is compleet verloren gegaan.” Dat stelt Jos den Otter, voorzitter van de Nederlandse Brood- en banketbakkers Ondernemersvereniging (NBOV). Hij vraagt de overheid meer oog te hebben voor de praktijk. “Door krapte op arbeidsmarkt is er geen ruimte om mensen opleidingen en trainingen te laten doen. En sociale lasten maken ondernemerschap steeds duurder. Wij zien opleiding graag als investering, maar op deze manier wordt dat wel heel ingewikkeld.”

Minder papierwerk en meer faciliteiten graag!

Hoe werf je nieuwe werknemers, hoe houd je de kennis en vaardigheden up-to-date en hoe blijven jouw mensen binnenboord? Allemaal vragen waar de deelnemers aan het MKB-Ondernemersberaad dagelijks mee worstelen. “Onze orderportefeuille is goed gevuld, maar groei wordt belemmerd door het beperkte arbeidspotentieel, zowel kwalitatief als kwantitatief. Tijd om bij te scholen is lastig, want het werk moet ook gewoon af.”

Veel mkb-ondernemers hebben behoefte aan meer faciliteiten voor een leven lang ontwikkelen van hun medewerkers. “Er zijn zoveel drempels nu. Denk aan de kosten, financieringsmogelijkheden, de beschikbaarheid van goed scholingsaanbod, de lastige combinatie met een baan.”
Het ministerie van Onderwijs onderzoekt hoe deze drempels weggenomen kunnen worden. Inge Vossenaar, directeur mbo bij het ministerie van Onderwijs: “We kijken bijvoorbeeld of het mogelijk is om reguliere onderdelen van een mbo-opleiding in losse modules en certificaten aan te bieden. Of dat er meer mogelijkheden moeten komen voor deeltijd mbo, avondstudie of e-learning. Want het is logisch dat je naast een gewone baan geen volledige studie volgt.”
Tegelijkertijd hebben ondernemers ook een eigen verantwoordelijkheid: “Wij kunnen in nauwe samenwerking met de andere ministeries de kaders stellen, maar we hebben zeker ook de input van het bedrijfsleven hard nodig: geef aan wat jullie nodig hebben en wat jullie kunnen bieden.”

Proefdraaien makkelijker maken

Een optie is wellicht dat we een systeem gaan invoeren met verplichte studiepunten, zoals dat al in verschillende sectoren gebruikelijk is, oppert een van de ondernemers. “Dat kan toch in veel meer branches dan nu het geval is, dus ook in de ambachtelijke sectoren?” Mensen moeten dan bijscholen om hun vak uit te kunnen blijven oefenen.
Ook zou het helpen als de overheid wat minder ‘papierwerk’ vraagt. “Zorg ook dat mensen laagdrempelig kunnen proefdraaien in een branche. Als een student of een zij-instromer nu een paar dagen wil snuffelen, dan zit ik meteen vast aan ingewikkelde arbeidscontracten en/of allerlei regels. Ik vind het leuk om tijd te besteden aan mensen die geïnteresseerd zijn, maar dat papierwerk nekt me.”
Een ondernemer in de zorg uit een vergelijkbaar verzoek: “We hebben enorme tekorten en dat wordt alleen maar nijpender. Is het mogelijk dat vluchtelingen of statushouders makkelijker aan de slag kunnen? Dat belemmerende regels wat worden versoepeld?”

Contact mkb-mbo

Een ander heikel punt is dat scholen nog steeds te weinig contact zoeken met het mkb, zo stelt een ondernemer vast. “Laat studenten meer kennismaken met de praktijk in midden- en kleinbedrijven, dan kunnen ze ook beter kiezen.” Andersom kan het juist heel nuttig zijn als ondernemers dan maar zelf het initiatief nemen en scholen actief gaan opzoeken. Daar zijn al veel initiatieven, ziet Fried Kaanen van de MetaalUnie. Zo lenen ondernemers uit de autobranche monteurs uit aan het onderwijs, hun zogeheten leermeesters. “Dat kost in eerste instantie omzet, maar we zijn nu blij met de goede relatie met de mbo-opleidingen en die gaan we ook nog verder verdiepen.” Een idee is dat zulke leermeesters die vrijgesteld moeten worden door de bedrijven hiervoor betaald krijgen.

Eigen opleidingen

Door kosten-batenoverwegingen – weinig studenten, hoge kosten – verdwijnen meer en meer technische opleidingen. En ook dat is een zorg van veel ondernemers. In ‘eigen kring’ worden daarvoor creatieve oplossingen bedacht. Zo richten verschillende branches hun eigen opleidingsinstituten op. Zoals de Truckacademy van de automotive-branche, een vergaande samenwerking tussen het bedrijfsleven en ROC’s. De bedrijven bieden niet alleen leerwerkplekken, maar zijn ook betrokken bij het opleidingsprogramma en stellen daarvoor hun werkplaats en leermeesters ter beschikking. Ook in de grond, weg- en waterbouw worden opleidingsbedrijven deels gefinancierd door de branche zelf. Beide branches stellen dat je de durf moet hebben om dit soort opleidingen niet overal en nergens aan te bieden maar te concentreren op een paar plekken in Nederland. Dat is noodzakelijk om voldoende te kunnen investeren en de aandacht te kunnen concentreren.

Motie-Wiersma

Het initiële onderwijs en ook het vervolgonderwijs in Nederland ‘staat’, zeker vanwege de samenwerking met zo’n 250.000 erkende leerbedrijven. “Uniek in Europa”, stelt Pieter Waasdorp, directeur Ondernemerschap van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat vast, “omdat ondernemers in hoge mate bepalen wat de opleidingseisen zijn.“ Maar maatwerk voor werknemers en werkgevers ontbreekt inderdaad nog, erkent hij. “We gaan die zoektocht aan, de verschillende betrokken ministeries werken hier samen aan. En het is uiteraard ook aan ondernemers om gebruik te maken van de mogelijkheden die er nu al zijn om daar invloed op uit te oefenen.” Vossenaar van OCW: “Het is niet voor niets dat we hier als ministeries van EZK, SZW en OCW samen zijn.” De onlangs door de Tweede Kamer aangenomen motie-Wiersma, die 48 miljoen euro reserveert voor leven lang ontwikkelen in het MKB, biedt hiervoor een goede kans. “En daar hebben we de branches hard voor nodig,” stelt ook Paul Oomens van de MBO-Raad hoopvol.

Belangrijke input

Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland toonde zich na afloop tevreden met de uitkomsten van de discussie en de kennisuitwisseling. “We zitten hier met de juiste mensen. Met ondernemers met verhalen uit de praktijk. Verhalen waar we iets van kunnen leren, over sociale innovatie en de uitdagingen en kansen die daarbij horen. Die verhalen zullen we delen. En waar mogelijk gaan wij het mogelijk maken om de uitdagingen van vandaag en morgen succesvol tegemoet te treden.”
Ook Pieter Waasdorp van EZK is blij met de vele goede voorbeelden die hij gehoord heeft. “Dit geeft ons belangrijke input voor het MKB-Actieplan.”

Tips en aanbevelingen

Voor mkb-bedrijven:

  • Geef bij de overheid aan wat je nodig hebt (aan faciliteiten voor een leven lang ontwikkelen).
  • Zoek zelf wat vaker het onderwijs op; geef daarbij aan wat je nodig hebt, maar ook wat je te bieden hebt.

Voor brancheorganisaties:

  • Leer van creatieve oplossingen in eigen kring, zoals de Truckacademy in de automotive-branche.
  • Bemoei je met opleidingsprogramma’s en stel leermeesters en werkplaatsen beschikbaar.
  • Zorg dat leermeesters voldoende didactische vaardigheden op kunnen doen.

Voor de overheid:

  • Heb oog voor de noden van mkb-bedrijven.
  • Neem fiscale, financiële en administratieve drempels weg voor werknemers en ondernemers voor om- of bijscholing.
  • Haal (administratieve) belemmeringen weg voor toekomstige werknemers die op de werkvloer willen ‘snuffelen’.
  • Kijk naar mogelijkheden van deelcertificaten of modules voor onderdelen van een MBO-opleiding die los waarde hebben voor de arbeidsmarkt als alternatief voor voltijd opleidingen. Maak ook e-learning, avondstudie en deeltijdstudies eenvoudiger.
  • Onderzoek of vluchtelingen en/of statushouders eenvoudiger aan de slag kunnen.

Dit is een productie van MKB-Nederland, in samenwerking  met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, gemaakt voor het MKB-Ondernemersberaad.
Voor meer informatie, mail naar:
[email protected].