Voorwoord

Dáárom erfgoed in de leefomgeving

Arjan de Zeeuw, directeur Kennis en Advies bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

‘Erfgoed is een verbindende factor’

“Dat ons land verandert is niet nieuw. Maar het tempo waarin dat gebeurt is wel nieuw. Klimaatverandering, de zeespiegelstijging, verdroging, de duurzame energieopgave, veranderingen in de landbouw, krimp versus groei in onze woningbouw: het zijn complexe opgaven die allemaal tegelijk op ons afkomen. Ogenschijnlijk tegenstrijdige opgaven, die we bij elkaar moeten brengen en die tegelijkertijd om oplossingen vragen zonder dat een specifiek belang het onderspit delft.

Hoe kan erfgoed daaraan bijdragen? Erfgoed is een verbindende factor en in veel situaties ook een randvoorwaarde, omdat we het willen bewaren. Maar het kan ook een inspiratiebron zijn. En erfgoed heeft daarnaast ook een belangrijke functie als hulpmiddel voor draagvlak bij lastige opgaven. De samenleving kan veranderingen immers beter absorberen als dat in een landschap gebeurt waarin we ons cultureel erfgoed herkennen.

‘Met een vaste opstelling win je niet altijd’

Nederland verdient een landschap van betekenis. De kunst is om niet alleen te conserveren, maar ook te kijken naar de toekomst. Dat betekent nieuwe functies inbedden op een manier die ons comfort geeft en ervoor zorgt dat het erfgoed zijn betekenisvolle waarde behoudt.

Kiezen voor karakter vraagt tegelijkertijd om keuzes. Om samen kennis te maken, om te delen, mono-oplossingen los te laten en om nieuwe, onverwachte coalities te smeden. We kennen sinds kort allemaal het briefje van Ronald Koeman. Op een vitaal moment in de voetbalwedstrijd tegen Duitsland durfde hij het aan om zijn team te wijzigen. Met een vaste opstelling win je immers niet altijd de wedstrijd.”

Doreen van Elst, directie Erfgoed en Kunsten bij Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

‘We hebben het allemaal nodig’

“We zijn een klein land met grote ambities. Dat leidt continu tot verandering. Nu komen er bovendien allerlei grote maatschappelijke vraagstukken op ons af, zoals de energietransitie, de klimaatverandering, groei versus krimp en de wateropgave. We kunnen bij het zoeken naar oplossingen focussen op de tegenstellingen, op waarom iets niet kan. Maar veel interessanter is de vraag: hoe kunnen we dit allemaal goed combineren? Hoe kunnen we handig met onze ruimte omgaan? En toch goed omgaan met ons erfgoed? Want we hebben het allemaal nodig.”

‘De hoogste tijd om anderen erbij te halen’

Dat is te doen. Stap 1 daarvoor is de visie ‘Erfgoed en Ruimte’. De afgelopen jaren hebben we met die visie in het achterhoofd aan tal van projecten gewerkt, pilots gedraaid en werkwijzers ontwikkeld, waarbij wij, als overheid, iets meer aan het roer zaten. Nu is het de hoogste tijd om anderen erbij te halen. De Erfgoed Deal, een afsprakenkader van het Rijk met andere overheden en maatschappelijke organisaties uit de erfgoedwereld, is daar een belangrijk hulpmiddel bij. Want we kunnen dit niet alleen.”

Rolf van Toorn, Beleidsadviseur Waterschap Drents Overijsselse Delta

‘Erfgoed levert altijd nieuwe informatie op’

“Waar zijn waterschappen wel en waar zijn zij niet van? Hoe breed vatten zij hun taken op? Immers: waterschappen worden geacht een aantal wettelijk vastgelegde taken te vervullen. Maar er liggen ook nogal wat  maatschappelijke opgaven op ons bordje. Hoe verhouden zich onze taken tot deze opgaven? Hoe ver gaan we de wal op? Dat zijn discussies die nu spelen.

Daarbij realiseren we ons dat erfgoed meer is dan een oud gemaal. Dat gaat ook over ons landschap, over dijken en slootjes die iets vertellen over hoe de samenleving zich ontwikkeld heeft. En dat het altijd nuttig is om eerst oude bronnen in te duiken, om te leren van het verleden. Want die dijken en slootjes lagen niet voor niets op die plek.

‘Er is nu vooral kennis en een netwerk nodig’

Erfgoed levert immers altijd nieuwe informatie op. Zodat je meer context krijgt en betere plannen kunt maken. Maar het helpt ook om draagvlak te vergroten, vooral als mensen zien dat ingrepen met respect voor de lokale situatie plaatsvinden. Bovendien: als wij als waterschap netjes omgaan met het landschap, zouden vergunningprocedure voor onze eigen projecten weleens veel soepeler kunnen verlopen.

Er is nu vooral kennis en een netwerk nodig. Een netwerk wat waterschappen verbindt met de wereld van het erfgoed en de ruimtelijke kwaliteit. We moeten zorgen dat we elkaar kunnen vinden. Want het blijft ook nu gewoon mensenwerk. De urgentie is er in elk geval; daar is iedereen het over eens.”