TIP: Maak als professionals duidelijke afspraken over rolverdeling en verantwoordelijkheid.
Tip: Maak van seksualiteit een normaal onderwerp.
Tip: Zorg voor korte lijntjes en beperk ook fysieke afstand (dus loop eens bij elkaar binnen).
TIP: Begin vanaf groep 1 met seksuele voorlichting.
TIP: Deel ervaringen uit eigen doelgroep in plaats van alleen (professionele) kennis.
Tip: Zet vroegtijdig prenatale zorg in en informeer hulpverleners hoe het gesprek aan te gaan.
Tip: Blijf in gesprek met elkaar.
Tip: Start een online campagne over anticonceptie en wensen en grenzen.
Tip: Geef ouders praktische handvatten.
Tip: Durf met een open mind het gesprek aan te gaan.
Tip: Bied online gratis trainingsvideo’s aan voor vrijwilligers die met de doelgroep werken.
Tip: Maak een landelijke richtlijn voor het mbo voor zwangerschapsverlof.
Tip: Vraag je af wat de doelgroep nodig heeft: stel vragen en luister.
Tip: Blijf samenwerken en denk niet dat je het zelf allemaal weet.
TIP: Laat jeugdverpleegkundigen voorlichting geven op school.
TIP: Beter te vaak en te veel voorlichting, dan ervan uitgaan dat jongeren alles al weten.

Waarom ‘Uitgerekend nu?!’

Een conferentie over onbedoelde (tiener)zwangerschappen en jong ouderschap: is dat in deze tijd nog wel nodig? Jazeker! Paul Blokhuis, Ineke van der Vlugt, Ciska Scheidel en Ellen Giepmans vertellen waarom.

Paul Blokhuis, staatssecretaris van VWS

‘Laat als professional je hart spreken’

“Het huidige kabinet heeft ruim 53 miljoen euro vrijgemaakt voor hulpverlening bij onbedoelde zwangerschappen. Dat is heel veel. We zijn in Nederland natuurlijk al langer bezig met goede programma’s en beleid op dit gebied, maar er kon ook wel een schepje bovenop. Het Zevenstappenplan dat we samen met het veld hebben ontwikkeld, toont de ambitie om de ondersteuning bij onbedoelde zwangerschappen naar een hoger plan te tillen. Maar ook preventie is belangrijk. Daarom is het zo goed dat er vandaag zoveel professionals uit de zorg en het onderwijs bij elkaar zijn om elkaar te leren kennen. Zodat een samenwerking niet stopt omdat er niemand is om de volgende stap te zetten en je elkaar kunt vinden wanneer het nodig is.

‘Blijkbaar zijn er nog veel taboes rond dit thema.’

Taboes

Dat de zorg en ondersteuning van mensen die het nodig hebben nog beter kan, horen we ook vandaag weer van een aantal ervaringsdeskundigen. Blijkbaar zijn er nog steeds veel taboes rond dit thema. Dat moet anders. We moeten de gevolgen van seksueel contact beter bespreekbaar maken. Goede voorlichting en het bespreekbaar maken van deze onderwerpen begint natuurlijk op de basisschool, zodat leerlingen beter kunnen communiceren met elkaar. Daar kan dan een vervolg aan gegeven worden in het voortgezet onderwijs met voorlichting die goed aansluit op de leefwereld van – verschillende groepen – tieners. Het programma ‘Gezonde School’ biedt een uitstekend overzicht van erkende lespakketten die op de markt zijn. Die lespakketten gaan niet alleen over anticonceptie, maar ook over hoe je een goede moeder of vader kunt zijn. Want daar is vaak nog te weinig aandacht voor. Scholen kunnen bij ‘Gezonde School’ een aanvraag voor geld indienen waarmee een lespakket ingekocht kan worden.

Maatwerk

Een andere manier om de ondersteuning bij deze doelgroep te verbeteren is om maatwerk te leveren. Bijvoorbeeld een passend aanbod voor specifieke subdoelgroepen. En ja, dan is het soms misschien nodig om buiten de lijntjes te kleuren. Ik zou zeggen: gebruik allemaal je expertise en bewaak de kwaliteitsstandaarden, maar laat als professional vooral ook je hart spreken en gebruik je gezond verstand. En dan hoop ik dat waar we nu met elkaar aan werken ook na deze kabinetsperiode doorgang vindt.

Ciska Scheidel, directeur Publieke Gezondheid ministerie van VWS

‘Inspireren en doen’

“Vorig jaar is het Zevenstappenplan van aanpak voor preventie van en ondersteuning bij onbedoelde (tiener)zwangerschappen gelanceerd. Sommige mensen vragen zich af waarom. We leven toch in een informatiemaatschappij waarbij zoveel informatie voorhanden is over hoe je een zwangerschap kunt voorkomen?

Weloverwogen keuze

Het feit dat er nog steeds onbedoelde zwangerschappen voorkomen, zegt wel dat we voorlichting moeten blijven geven. En blijkbaar ook op een andere manier dan voorheen. Voorlichting aan jongeren, maar ook aan een wat oudere doelgroep. Daarbij gaat het niet alleen om anticonceptie, maar ook om aandacht voor relaties en seksualiteit. En raak je toch onbedoeld zwanger, dan is het ook belangrijk om goed te kunnen bedenken wat je wilt. Een onbedoelde zwangerschap kan uiteindelijk toch gewenst zijn. Daarom is er in het Zevenstappenplan ook aandacht voor hulp bij het maken van je keuze.

‘Het gaat niet alleen over anticonceptie, maar ook over relaties en seksualiteit.’

Inspireren

Het is belangrijk om hier samen met alle betrokken partijen aan te werken. Daarom komen op Uitgerekend nu!? de overheid, hulpverleners en onderwijs bij elkaar. We wisselen informatie uit, inspireren elkaar, zoeken samenwerking op. Ik hoop vooral dat professionals na de conferentie dingen gaan doen in hun eigen regio en werkveld. Want uiteindelijk gaat het erom dat jonge vrouwen en mannen geholpen worden en goed op de hoogte zijn van alles rondom seksualiteit en anticonceptie.”

Ineke van der Vlugt, programmamanager Anticonceptie en Abortus bij Rutgers

‘We kunnen niet achteroverleunen’

“Het aantal tienermoeders en abortussen onder tieners in Nederland daalt de laatste jaren. Toch zijn er groepen jongeren die onvoldoende zijn voorbereid op seks. Ze gebruiken geen anticonceptie of gebruiken de middelen niet goed, en raken op jonge leeftijd ongewenst zwanger.

Mannen

Het voorkómen van een onbedoelde zwangerschap en anticonceptie wordt nog te veel als de verantwoordelijkheid van vrouwen gezien. We betrekken jongens en mannen hier nog te weinig bij. Als mannen zich verantwoordelijker zouden voelen voor anticonceptiegebruik, is de kans op effectieve bescherming groter. De meeste zwangerschapsafbrekingen zien we onder 25- tot 30-jarigen. Een kwart van de volwassen vrouwen is weleens ongepland zwanger geraakt. Sommige groepen lopen meer risico, door gebrekkige kennis, een lage risicoperceptie, traditionele rolopvattingen, minder weerbaarheid of minder regie.

‘Een stabiele jeugd en respectvolle relaties zijn ook belangrijke factoren.’

Toekomstperspectief

We krijgen steeds beter zicht op de risicogroepen en wat er misgaat, maar voor daadwerkelijke verandering is meer nodig dan alleen goede voorlichting. Een stabiele jeugd, respectvolle relaties en toekomstperspectief zijn ook belangrijke factoren. Verschillende instanties en professionals kunnen dus een rol spelen in preventie. Daarom is het goed dat op Uitgerekend Nu?! onderwijs en zorg elkaar ontmoeten en meer gaan samenwerken.”

Ellen Giepmans, directeur FIOM

‘Tijd om verbinding te leggen’

“Onze focus ligt op onbedoelde zwangerschappen. We willen dat mannen en vrouwen op een neutrale manier keuzehulp krijgen. Als zij toch kiezen voor abortus, willen we hen bij dat proces zo goed mogelijk ondersteunen. Vroeger deden we dat als uitvoeringsorganisatie, nu als kennisinstituut.

Diffuus beeld

De abortuscijfers in Nederland zijn al jaren stabiel. Het aantal tienermoeders is gedaald. De meeste zwangerschapsafbrekingen vinden plaats bij vrouwen tussen de 25 en 30 jaar oud. We weten niet precies hoe dat komt, dat onderzoeken we nog. Wat het lastig maakt, is dat er van het aantal onbedoelde zwangerschappen geen cijfers bekend zijn. Vaak kiezen onbedoeld zwangere vrouwen (en hun partners) er toch voor het kindje te houden en is er geen sprake van ongewenste zwangerschap. Daardoor ontstaat er een diffuus beeld.

‘De abortuscijfers in Nederland zijn al jaren stabiel.’

Kennis en ervaring bundelen

Dat we vandaag als betrokken partijen bij elkaar zijn is heel waardevol. Alle kennis en ervaring die er is, kunnen we bundelen waardoor we meer voor de (sub)doelgroepen kunnen betekenen. Wij zijn als partner van het Zevenstappenplan al langer bezig met het vormgeven ervan, maar het is mooi dat het vandaag breed gedeeld wordt en we de volgende stap kunnen zetten. Verbindingen leggen en van elkaar leren. Zodat de doelgroep ook echt het effect van het programma gaat voelen.”

Het Zevenstappenplan

Het Nederlandse abortuscijfer behoort tot het laagste van de wereld en ook het aantal tienerzwangerschappen is in internationaal perspectief laag. Veel gaat er dus al goed. Tegelijkertijd is in Nederland een op de vijf vrouwen ooit onbedoeld zwanger geweest en was 68% van deze zwangerschappen ongewenst.
Onbedoeld zwanger raken is vaak een ingrijpende gebeurtenis, waarbij de vrouw (en haar omgeving) voor een moeilijke keuze komt te staan. Ondersteuning en zorg zijn daarbij essentieel. En daar ligt wat betreft Fiom, GGD GHOR Nederland, JOOZ, Rutgers en Siriz ruimte voor verbetering. In samenwerking met deze partijen is het Zevenstappenplan tot stand gekomen. Daaraan wordt nu gewerkt met alle partijen, inclusief de onderwijsraden, Stichting School & Veiligheid en Gezonde School. Het plan gaat uit van een integrale benadering, waar vooral kwetsbare groepen goed in beeld zijn en er na signalering goede zorg kan worden geboden.

1. Collectieve preventie 
2. Groepen met een hoog risico
3. Keuzehulpondersteuning
4. Anticonceptiecounseling
5. Kwetsbaar jong ouderschap
6. Kennisprogramma
7. Conferentie/Monitoring

Het Zevenstappenplan

Het Nederlandse abortuscijfer behoort tot het laagste van de wereld en ook het aantal tienerzwangerschappen is in internationaal perspectief laag. Veel gaat er dus al goed. Tegelijkertijd is in Nederland een op de vijf vrouwen ooit onbedoeld zwanger geweest en was 68% van deze zwangerschappen ongewenst.
Onbedoeld zwanger raken is vaak een ingrijpende gebeurtenis, waarbij de vrouw (en haar omgeving) voor een moeilijke keuze komt te staan. Ondersteuning en zorg zijn daarbij essentieel. En daar ligt wat betreft Fiom, GGD GHOR Nederland, JOOZ, Rutgers en Siriz ruimte voor verbetering. In samenwerking met deze partijen is het Zevenstappenplan tot stand gekomen. Daaraan wordt nu gewerkt met alle partijen, inclusief de onderwijsraden, Stichting School & Veiligheid en Gezonde School. Het plan gaat uit van een integrale benadering, waar vooral kwetsbare groepen goed in beeld zijn en er na signalering goede zorg kan worden geboden.

1. Collectieve preventie 
2. Groepen met een hoog risico
3. Keuzehulpondersteuning
4. Anticonceptiecounseling
5. Kwetsbaar jong ouderschap
6. Kennisprogramma
7. Conferentie/Monitoring