Maatschappelijke Ondersteuning

Maatschappelijke Ondersteuning

Zuid-Nederland

1 oktober 2018

Onder de loep

Amsterdam | Gezin centraal werkt domein-overstijgend

Amsterdam is de transitie van het sociale domein goed doorgekomen. Maar bij die transitie is zo sterk gefocust op het bieden van continuïteit van zorg, dat er geen ruimte was om het systeem fundamenteel anders in te richten.

In Amsterdam draaide een pilot om de specialistische jeugdzorg beter te laten aansluiten op de leefwereld van cliënten, vertelt Kiran Shriemisier, projectmedewerker van Spirit Jeugdhulp. “Onderdeel daarvan is dat je heel nadrukkelijk vraagt wat de jongere (of het gezin) zelf wil: wat biedt perspectief? Vervolgens is de vraag: wat kan iemand zelf? Met acties op korte termijn en op lange termijn. Hiermee stimuleer je eigen kracht. En dan hoop je op doorbraken.”

Het plan is de basis, stelt Shriemisier. Dat is domein-overstijgend “Als begeleider ben je de leeuw van het plan. Daar ga je voor staan. Je moet ervoor zorgen dat het wordt uitgevoerd zoals het gezin dat wil. Maar er zijn partners die eraan sjorren. Soms zit ik met elf ketenpartners aan tafel: van de Wmo, de leerplichtambtenaar, Jeugdhulp…”

Daarnaast hanteert Shriemisier nog een ander lijstje om domein-overstijgend te werken, de Big 5 van bestaanszekerheid: 1) Support – hoe is het gesteld met het netwerk, 2) de woonsituatie, 3) dagbesteding, 4) financiën en 5) gezondheid. “Als die domeinen niet op orde zijn levert dat veel stress op. Per domein kijken we hoe de huidige situatie is en wat de ideale situatie is. Daar knopen we acties aan vast. Dat biedt overzicht voor de jongere zelf.”

De jeugdhulpverlener schakelt tussen verschillende rollen. Als er veel ketenpartners zijn, dan voert hij de regie. Als er acute actie wordt gevraagd komt hij in een uitvoerende rol. En hij is de coach die naast de cliënt gaat staan als deze zelf iets gaat doen. Het is een werkwijze die ook bij buurtteams past.

Het werkt, maar er is nog veel te doen, stelt Judith Suurmond, programmamanager hervorming zorg bij de gemeente Amsterdam. “Een plan maken is niet zo ingewikkeld, maar in je eigen organisatie krijg je al snel te maken met kritische collega’s. En buiten je eigen organisatie schermen ketenpartners met regels. In een pilot is iedereen enthousiast. Maar implementeren betekent afscheid nemen van heilige huisjes. Dat is ingewikkeld en tijdrovend.”

Tips

  • Verminderen van stress werkt. Aandacht voor de Big 5 geeft overzicht en daarmee rust voor het gezin en de jeugdige.
  • Laat de jeugdige en het gezin in gesprek gaan over hun toekomstwensen en toekomstplan.
  • De bedoeling van de wet geeft veel ruimte. Als betrokken hulpverleners de ruimte in de wet durven te gebruiken, lukt het goed om samen maatwerk te leveren.

Reactie

‘De professionals moeten de doorbraken realiseren’

“Domein-overstijgende oplossingen gaan buiten de gebaande paden. Maar deze nieuwe manier van werken is wel de nieuwe weg in het sociaal domein. Wij doen zelf onderzoek in wijkteams naar wat nodig is bij onze inwoners. Maar dat is hard werken. Het zijn de professionals die de doorbraken moeten realiseren.”

Jacques van de Ven (manager kwaliteit en ontwikkeling bij Stichting Jeugdteams Zuid-Holland Zuid)

In het kort

Laarbeek | Maak mensen bewust van hun netwerk

Stel dat je ooit hulp nodig hebt? Wie staan er dan dichtbij en wat kan je van ze vragen? In de gemeente Laarbeek werd die vraag voorgelegd aan mensen tussen de 65 en 70 jaar, tijdens het project ‘Hoe sterk is mijn netwerk?’. Anneke Hellings, van de gemeente Laarbeek: “Die vragen blijven vaak onbesproken in families of vriendenkringen van mensen. We horen vaak dat de 65-plus-doelgroep anderen graag hulp aanbiedt, maar niet graag hulp vraagt.”

‘Hoe sterk is mijn netwerk?’ was een initiatief van de gemeente Laarbeek, welzijnsorganisatie ViERBINDEN, en zorgverzekeraar CZ, maar ook de Seniorenraad en de Koepel Zorgcoöperaties Zuid-Nederland deden mee. Het project bestond uit vier pilots, die allen tot doel hadden om het bewustzijn rond een sterk sociaal netwerk te vergroten. In de campagne Zorg Voor Later delen vier ervaringsdeskundigen hun ervaring met hulpvragen aan het sociale netwerk. In een andere pilot zijn netwerkcoaches opgeleid die op verzoek mensen helpt om hun netwerk in kaart te brengen en te versterken.

In Laarbeek is het bewustzijn over het belang van een goed netwerk gegroeid. Ook bij andere doelgroepen dan 65-70 jarigen, merkt Hellings. “Aanvragen voor netwerkcoaches kwamen niet alleen van ouderen, maar ook van jongere mensen. De leeftijdsgroep die baat heeft bij een netwerk is zoveel breder, daar willen we nu mee aan de slag.”

Tip

Bedenk dat 65-plussers vaak geen hulp vragen. Maak dit bespreekbaar in hun netwerk.

In het kort

Eindhoven en Utrecht | Nieuw instrument meet ‘Wat Telt’ voor inwoners

Samen met wijkteams en kennisinstituut Movisie ontwikkelden de gemeenten Eindhoven en Utrecht monitorinstrument ‘Wat Telt’. Beleving van inwoners staat hierin centraal: zij kunnen via dit instrument aangeven welke leefgebieden zij belangrijk vinden, of het ze per leefgebied goed of slecht gaat en welke doelen ze stellen.

Voor uitvoeringsorganisaties en gemeenten moest het instrument informatie opleveren en zicht bieden op te behalen resultaten van de wijkteams; voor zowel inwoners als ondersteuningsprofessionals moest het middel behulpzaam zijn. Bijzonder is dat het instrument via co-creatie tussen twee gemeenten, uitvoerende teams, professionals en betrokken inwoners ontwikkeld is.

“We merkten hoe belangrijk het is om met zo veel input en betrokkenen meteen aan het begin gezamenlijke uitgangspunten te formuleren”, vertelt Sanneke Verweij van Movisie. “Risico is namelijk dat zo’n meetinstrument snel te groot wordt, terwijl je de administratieve last laag wilt houden. Onderscheid maken tussen need to know en nice to know is dus essentieel. Daar grepen we in de ontwikkeling steeds op terug.”

Eindhoven en Utrecht hebben na een pilotfase besloten het instrument in hun wijkteams te gaan gebruiken.

Tip

Leg al aan het begin gezamenlijke meetdoelen vast, dat scheelt later discussie.

In het kort

Enschede, Amsterdam, Eindhoven, Utrecht | Wijkteams reflecteren via kennisuitwisseling

De ene wijkteamorganisatie bedient 17 gemeenten op het gebied van jeugdzorg, de andere heeft te maken met een wethouder en heeft daarnaast ook de Wmo en participatie in het takenpakket. “Er is niet een manier om wijkteams te organiseren. Wel is het van belang van elkaar te leren”, stelt Mario Nossin, directeur-bestuurder van de Stichting Maatschappelijke Dienstverlening in Enschede. Via ‘Associatie Wijkteams’ bijvoorbeeld.

Sinds de transitie van het sociaal domein, zijn er in Nederland honderden wijkteams. En wijkteams werken per regio of per gemeente, elk op hun eigen manier. “Inwoners van 9 maanden oud tot 100+ kunnen een beroep doen op de wijkteams. Je zou kunnen zeggen dat de generalistische wijkteammedewerker een heel nieuw beroep is”, aldus Nossin.

Associatie Wijkteams is opgericht om wijkteams een stem te geven op bestuurlijk niveau. Ook wil Nossin komen tot innovatie door te werken aan professionalisering, beroepsontwikkeling, kwaliteit en financiering. En ten slotte wil hij ervaringen uitwisselen via het organiseren van events waar wijkteammedewerkers elkaar ontmoeten. “We hadden er laatst een over de aanpak van GGZ in de wijk. Vijf organisaties legden uit hoe zij daarmee omgaan. Dat is heel leerzaam en zorgt voor reflectie op de eigen aanpak.”

Tips

  • Deel ervaringen.
  • Leer van elkaar.
  • Bezoek regelmatig bijeenkomsten waar die kennisdeling centraal staat.

In het kort

Dordrecht | Maatwerk op de woningmarkt

Om kwetsbare mensen te ondersteunen op de woningmarkt heeft regio Drechtsteden een maatwerk-tafel opgezet. Daar buigen vertegenwoordigers van  zorginstellingen, wijkteams en corporaties zich over complexe gevallen die maatwerk vragen.

“Soms moet je van een verordening afstappen en kijken wat mensen persoonlijk nodig hebben”, stelt voorzitter Mireille Henderson van de gemeente Dordrecht. “Vernieuwend? Welnee. Dit is werken vanuit de bedoeling.”
Toch vereist het lef. Hendersen: “Zelfs mijn eigen collega’s moet ik ervan overtuigen dat het kan. Ze vrezen dat individuele behandeling precedenten schept. Dan moet je stevig blijven en kunnen verantwoorden waarom je buiten de lijntjes kleurt. Tot op bestuursniveau aan toe.”

Mede dankzij het brede mandaat van de doe-tafel lukt dat. Partners zetten oplossingen daardoor intern makkelijker door, ervaart Hendersen. “Mijn belangrijkste tip? Dit concept valt niet letterlijk te kopiëren. Juist het samen op zoek gaan naar een maatwerk-modus, het vallen en opstaan met lokale partijen, is cruciaal voor succes.”

Tips

  • Leer van andere gemeenten, maar durf vooral ook met lokale partners je eigen weg te vinden.
  • Zet niet te veel deelnemers aan tafel – een per partij is overzichtelijker.

In het kort

Meierij en Bommelerwaard | ‘Je hebt elkaar nodig’ in vijf vuistregels

Hoe bied je aan psychisch kwetsbare inwoners een veilig thuis, gewoon in de wijk? Dat lukt alleen als gemeenten, woningcorporaties en zorgorganisaties samenwerken op basis van gedeelde waarden. Ze hebben elkaar nodig, stelt Ann Meijer (gemeente Den Bosch).

In de Meierij en de Bommelerwaard zijn die gezamenlijke waarden vertaald in vijf vuistregels.

  1. Iedereen een dak boven z’n hoofd, ook als iemand het huis uit moet door  bijvoorbeeld ernstige overlast.
  2. Iedereen een zinvolle daginvulling: veel mensen zitten in een speciale voorziening. Het is voor het netwerk beter als ze die daginvulling in de eigen wijk hebben.
  3. Iedereen passende ondersteuning. Psychisch kwetsbare inwoners kunnen snel van stabiel naar labiel gaan. Dan moet de zorg snel en goed georganiseerd worden.
  4. Iedereen gezonde financiën. Daar is begeleiding voor nodig.
  5. Iedereen een fijne leefomgeving.

“Het gaat dus om veel meer dan alleen huisvesting. Het gaat ook om het bieden van zekerheid en samen bouwen aan vertrouwen“, stelt Meijer.
Het doel is dat in acht jaar tijd tachtig procent van de mensen die nu beschermd woont, overgaat naar de wijk. “Maar belangrijker is dat die overstap ook echt meerwaarde moet hebben voor de mensen om wie het gaat.”

Tips

  • Denk bij projectleiding aan iemand die meervoudig partijdig is, die meerdere ‘talen’ spreekt en alle partijen kan verstaan.
  • Ruim een goede positie in voor de mensen om wie het gaat. Praat met hen, niet over hen.

Navigatie