Nederland, Leiden 11 november 2015.
Luchtfotografie van Leiden en omgeving. Woningbouw aan het Kooiplein en het project Prinsenhoek.
luchtfoto (toeslag), aerial photo (additional fee required)
foto: Gerhard van Roon/Kunst en Vliegwerk.
Vrij van copyright voor gebruik door de Provincie Zuid-Holland

Inspirerende voorbeelden uit Zuid-Holland

In Zuid-Holland zijn al velen actief bezig met de nieuwe Omgevingswet. Hier vijf goede voorbeelden.

1. Beleidsmatig gamen

Hoe weeg je belangen af bij het maken van keuzes? Hoe werk je daarbij samen en welke rollen kun je daarbij onderscheiden? En welke nieuwe elementen brengt de Omgevingswet met zich mee bij dit afwegingsproces? Daarover kun je lang praten, je kunt er ook een game van maken. De projectgroep Omgevingswet Zuid-Holland Zuid ontwikkelde samen met designer Rens van den Bergh van de Provincie Zuid-Holland een game speciaal voor een collegebijeenkomst in deze regio.

2. Ambtenaren de boer op

In de gemeente Zoeterwoude zijn ze begonnen met het maken van een Pilot Omgevingsplan voor het landelijk gebied. Om dat proces helemaal in de geest van de Omgevingswet vorm te geven, volgde Zoeterwoude een uitgebreid participatietraject. Dat betekent dat ze niet alleen de bekende formele route aflegt met het ter visie leggen van een conceptplan of agrariërs uitnodigen op het gemeentehuis voor een tafeltjesoverleg. Ambtenaren zijn letterlijk de boer op gegaan. In de stal, in het buurthuis bij een zorginstelling in het buitengebied waren vrije inloopmiddagen.
Aan de hand van stellingen en vragenlijsten gingen de ambtenaren met inwoners in debat. Het is lang niet altijd nodig om als gemeente buiten de lijntjes te kleuren. Je kunt ook prima zaken anders organiseren binnen de bestaande kaders.
Naast de bijeenkomst waren er nog inloopmomenten met agrariërs en belangenorganisaties. Deze partijen en ook de raadsleden worden bij het vervolgproces voor het plan blijvend betrokken. Daarom volgt een debatavond om ook de opgehaalde informatie van de inloopmomenten weer te delen.
In het vervolg wil de gemeente Zoeterwoude de planregels stapsgewijs opstellen en steeds alle inwoners en de raadsleden meenemen in de stappen bij het maken van het plan. Alle partijen blijven hun inbreng zo herkennen in het eindproduct. Van ambtenaren vraagt het continu open te staan voor nieuwe ontwikkelingen en niet alleen op de traditionele inspraakmomenten.

Contactpersoon Petros Ceelen, gemeente Zoeterwoude

3. Leeromgeving voor gedragsverandering

De BAR-organisatie (Barendrecht, Albrandswaard, Ridderkerk) heeft stevig ingezet op de implementatie van de Omgevingswet als veranderprogramma. Ze maakte daarom een leeromgeving voor medewerkers waarin leren wordt verbonden met de praktijk. In de leeromgeving van BAR wordt onderzoek gedaan naar wat anders kan in een casus. Gezamenlijk bedenken de ambtenaren een oplossing hiervoor.
Voordeel van deze aanpak is dat ze de aandacht richt op de grote discussies over de taakopvatting van de gemeenten. In de dagelijkse praktijk gaat de aandacht vaak naar het topje van de ijsberg. Terwijl de daadwerkelijke verandering in de massa onder water plaatsvindt. Wie zich alleen op het topje richt, zal de berg niet echt in beweging krijgen. De Omgevingswet vereist focus op die berg onder water. Ze houdt namelijk een fundamentele verandering van werken in.
Je kunt nog steeds – traditioneel – van een blauwdruk uitgaan. Op kennisniveau zit je dan nog steeds goed. De Omgevingswet vraagt echter een gedragsverandering. Ad Raaijmakers en Ellen van Veenen hebben tijdens de markt op de Meet & Greet voor projectleiders op 2 oktober de leerervaringen gedeeld en verteld over de interne veranderopgave.

Mooi voorbeeld van anders denken rond situaties voor de Omgevingswet, is in dit filmpje te zien, waar DCMR samen met de gemeente Ridderkerk oplossingen zoekt:

4. Publiek-Private Buurt Samenwerking in Arkel

‘Value engineering’ en publiek-private buurtsamenwerking (PPBS) worden de nieuwe methoden genoemd die onder andere in Arkel (gemeente Giessenlanden) zijn toegepast. Daar wilde een ontwikkelaar op het terrein van een betonmortelbedrijf tegen de dijk aan woningen bouwen. De naastgelegen bedrijven konden echter roet in het eten gooien met oog op de milieunormen.
Eerst werd de situatie daar in kaart gebracht: geluid van spoor en weg, de dijk, wat mag daar, natuur en historische gebouwen waarmee de ontwikkelaar rekening moest houden. Daarna werden ideeën gehaald bij bewoners, experts, gemeente, provincie enzovoorts. Maar ze gingen ook samen aan de slag met de initiatiefnemer. Hierbij vormden schetsen als gemeenschappelijke taal. Zij voorkomen dat jargon het onderling begrip tussen bewoners en experts in de weg zou staan. Ook kunnen bewoners vanaf het eerste moment meedenken voor een organisch omgevingsplan, in plaats van pas wanneer ze door een plan worden overvallen.
Deze vorm van PPBS levert niet zelden oplossingen van bewoners op die goedkoper en beter zijn dan tot dan toe bedacht door ontwerpers. De bewoners worden dan ook ‘specialisten uit de wijk’ genoemd: doordat ze er leven en tijd hebben de situatie goed te bekijken, hebben ze informatie die experts van buiten niet hadden.
Belangrijk in deze aanpak is eerlijk en oprecht naar bewoners toe zijn. Wanneer ze respect voelen, gaan ze er ook voor.

5. Vergunningverlening 2.0

Voor de zware industrie, denk aan Shell, Akzo en chemiebedrijven, is het aanvragen van een vergunning bij een verandering of uitbreiding een complexe aangelegenheid. Bovenop de basisvergunning komen allerlei aanpassingen, wat leidt tot een onoverzichtelijke stapel vergunningen. Vergunningverlening en toezicht is nu ook nog een arbeidsintensief en inefficiënt proces. Met Vergunningverlening 2.0 is dat verleden tijd. Elke vergunning is dan altijd digitaal en actueel. Digitalisering zorgt voor versnelling van het proces en voor toegankelijke en transparante regelgeving: burgers, toezichthouders, bedrijven en vergunningverleners hebben 24/7 toegang tot de gegevens.
De nieuwe vergunningverlening 2.0 biedt straks een landelijk beeld van vergunningplichtige bedrijven en een actuele versie van regels. Bij wijzigingen in de regelgeving of verandering bij een bedrijf kan de vergunning veel makkelijker worden aangepast en geactualiseerd. Bedrijven zelf weten ook sneller waar ze aan toe zijn en kunnen de regels vertalen naar eigen kwaliteits-, of veiligheidssystemen.
Vergunningverlening 2.0 is een samenwerking tussen de ministeries van Economische Zaken en IenM, de VNCI en DCMR en Provincie Zuid-Holland en sluit aan bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet, DSO.

Contactpersonen vergunningverlening zijn: Hans Janssen (Provincie Zuid-Holland) en Axel Pel (DCMR).