Dilemma’s in de praktijk

Wat zijn sociale spanningen waar gemeenten zoal mee te maken krijgen? Hoe gaan zij daarmee om? Welke keuzes maken zij, welke lessen trekken zij daaruit? En wat hebben zij in de toekomst nodig van de overheid? Drie praktijkverhalen: uit Maastricht, Hengelo en Sittard-Geleen.

Annemarie Penn-te Strake, burgemeester van Maastricht:

‘Mensen voelen angst, verdriet. Daar moeten we iets mee’

‘Weg met de EU. Weg met Rutte’. Het waren ‘tegen’-teksten op spandoeken tijdens de demonstratie van ‘gele hesjes’ op zaterdag 2 februari in Maastricht. Burgemeester Annemarie Penn-te Strake pleit voor een fundamenteel debat. “Die onvrede komt ergens vandaan. Dat kunnen we niet negeren. Daar hebben we een opdracht. Op alle niveaus.”

Praktisch en subjectgericht overleg

“In Limburg zijn we heel actief bezig met de aanpak van radicalisering. Eens in de drie weken hebben we casusoverleg met dertien gemeenten. Heel praktisch en subjectgericht. We bespreken signalen, triageren en koppelen dat uiteindelijk terug aan de gemeenteraad. Eens in de vier weken is er provinciaal een soortgelijk overleg met de NCTV erbij; radicalisering houdt immers niet op bij de gemeentegrens. We kennen ook andere initiatieven. Een voorbeeld is de training ‘Weerbaar opvoeden’, waar moeders leren hoe zij hun kinderen zo kunnen opvoeden dat zij minder vatbaar zijn voor radicalisering. Medewerkers volgen trainingen vroegsignalering. En in Maastricht hebben we een manager Zorg en Veiligheid om de integrale samenwerking te waarborgen.”

Integraliteit vergroten

“Ik denk dat binnen het ambtelijk apparaat winst te behalen is in de aanpak van radicalisering, door de integraliteit te vergroten. Binnen het veiligheidsdomein (repressie) is veel meer aandacht voor polarisatie en radicalisering dan binnen het sociaal domein (preventie). Logisch, want het sociaal domein is zwaar belast met nieuwe taken en grote tekorten. Maar als we op lokaal niveau zorg en veiligheid niet samenwerken, dan gaan we onze doelen op het gebied van radicalisering niet halen. Het liefst zou ik ook onderwijs daarin meenemen. Als de problematiek multicausaal is, moet de oplossing multidisciplinair zijn. De samenwerking binnen de gemeente op gang krijgen, blijkt echter lastig. Daar kan Den Haag ons bij helpen, door trainingen te organiseren.”

Filosofische discussie

“We hadden in Maastricht onlangs een demonstratie van ‘gele hesjes’. Maar je hebt nu ook scholieren met klimaatzorgen die de straat op gaan. Als mensen overal tegen zijn, wat is dan het repertoire van bestuurders? Die mensen voelen angst, verdriet. Dat komt ergens vandaan. Daar moeten we iets mee. We moeten nadenken over tegenstellingen waar radicalisering uit kan voortkomen. Dat vraagt om een fundamenteel gesprek. Een filosofische discussie. Ook daar zou ik graag een partnership zien tussen gemeenten en Rijksoverheid.”

Sander Schelberg, burgemeester van Hengelo:

Persoonlijk commitment tegen polarisatie

Hoe handel je als burgemeester als er sprake is van polarisatie en weet je tegenpolen te ontwapenen? Burgemeester Sander Schelberg van Hengelo wist maatschappelijke ontwrichting na de staatsgreep in Turkije te voorkomen. Met persoonlijke gesprekken. Niet in het stadhuis, maar overal in zijn stad.

Meningen-moe

“Toen de staatsgreep in 2015 in Turkije plaatsvond, verbleef ik op een camping in de Dordogne. Al snel zagen mijn kinderen mij in de pose van burgemeester komen. Hengelo is een industriestad waar Jan en Mohammed aan dezelfde machine staan. De staatsgreep mocht onze gemeenschap niet splijten. Mijn medewerkers gingen de volgende ochtend meteen aan de slag. Ik ging op gesprek bij de elf Turkse organisaties in Hengelo. Ik was destijds behoorlijk meningen-moe. Ik vind namelijk dat je daarmee niet verder komt. Ik wilde het perspectief van elke groep horen.”

Luisteren naar verdriet

“Ik heb geleerd te luisteren naar het verdriet van mensen. Ik vroeg iedereen vooral naar hoe hun perspectief is opgebouwd. ‘U denkt dat we de hele dag naar de Turkse tv kijken en dat die een vertekend beeld geeft. Maar u kijkt Nederlandse tv en die geeft ook een vertekend beeld’, zei iemand.
Belangrijkste uitkomst van die gesprekken. De verenigingen bevestigden allemaal respect te hebben voor verschillende meningen en geweld niet toe te staan. Dat hebben we naar buiten gebracht. En daar konden we op terugvallen.”

Gezamenlijke doelen zoeken

“Of het zonder deze gesprekken anders was gelopen? Ik weet het niet. Dit heeft wel een blijvend ander contact opgeleverd. Het leverde bovendien andere gesprekken op. Vroeger wilde ik twee kampen verbinden, nu richt ik me op de meerderheid. En liever dan met de voorzitter van de Voedselbank te spreken, ga ik in de rij staan en spreek ik mensen. Ik zoek gezamenlijke doelen op, doelen die mensen verbinden.”

Kim Schmitz, wethouder in Sittard-Geleen:

‘Samenleven is verbinding maken’

“We moeten aan de voorkant onderzoeken waardoor onrust, ontevredenheid en polarisatie ontstaan en met de resultaten aan de slag gaan. Hier ligt een grote rol voor de sociale domeinen.” Dat stelt Kim Schmitz, wethouder in Sittard-Geleen.

Samen opknappen

“De lokale overheid heeft behoefte aan handvatten van het Rijk op het gebied van preventie. Hoe kunnen we in een vroeg stadium jongeren bereiken en weerbaar maken? We moeten dat niet over het hek naar de scholen gooien, maar samen opknappen. Bijvoorbeeld door op pabo’s toekomstige leerkrachten mee te geven dat zij de ogen en oren ter preventie van radicalisering zijn. En door de inclusieve maatschappij in te bouwen in het lesprogramma.”

Verbinding maken

“We moeten elkaar nog meer opzoeken dan we al doen. Ook daar kan de overheid een rol in spelen, door dat meer te faciliteren. We leven allemaal naast elkaar en met elkaar. Maar samenleven kun je het nog niet echt noemen. Samenleven is verbinding maken. Daar moeten we naar toe. Zowel op lokaal als op landelijk niveau.”

Ultiem voorbeeld

“In Sittard-Geleen is het Interreligieus Platform opgericht, een fantastisch voorbeeld van verbinding maken. Het Platform organiseert een breed scala aan activiteiten om inwoners van Sittard-Geleen en omstreken met verschillende religieuze en culturele achtergronden met elkaar in contact te brengen. Het doel is zo meer respect en waardering voor elkaar te krijgen. Het Platform wordt gerund door mensen die met hun voeten in de klei staan. Ik ben er trots op dat dit er is; dit is het ultieme voorbeeld van hoe het moet.”