Trends van de toekomst

Trends voorspellen is niet in een glazen bol kijken. Trends zijn een afspiegeling van de tijdgeest, en die herhaalt zich volgens een vast patroon. Dat is de overtuiging van Peter Heshof, oprichter van trend- en marketingbureau Bloom. En dat heeft invloed op de manier waarop mensen kijken naar vakmanschap of techniek.

Zomergedrag

In de jaren vijftig was de samenleving behoudend en verdeeld in zuilen. Het wij gevoel was dominant. In de jaren zestig en zeventig bleef het wij-gevoel bestaan, maar wilden ‘we’ meer vrijheid en verandering. De jaren tachtig was er juist meer behoefte aan zekerheid tijdens de economische crisis, maar werd het groepsgevoel minder. En in de jaren negentig was er sprake van de combinatie ‘ik’ en ‘vrijheid’. “Zomergedrag”, noemt Heshof dat. “Dan schiet je door en krijg je bubbles.”

Tijdgeestmodel

Het Tijdgeestmodel waarmee Heshof trends duidt is afgeleid van een model van Carl Jung. Elke tijdgeest heeft een dominante waarde, stelt Heshof. “Daar zit een sociale kant aan: soms is die meer ik-gericht, soms meer wij-gericht. En er is een psychologische kant: soms is er meer behoefte aan vrijheid en verandering, in andere periodes aan zekerheid en behoud.”

Idealisme is terug

Wat is dan de dominante waarde in het Nederland van 2017? Heshof plaatst ‘ons’ in de overgang van ‘wij en behoudend’ (“Heel Holland bakt is enorm populair”) naar ‘wij en zoekend naar vrijheid en verandering’. “Het idealisme is terug, maar wel pragmatisch idealisme. Dat van Bojan Slat, die de plastic soep uit de oceaan wil halen. Welzijn, duurzaamheid en voeding zijn belangrijk. Techniek helpt daarbij.” Als die verandering te snel gaat, dan gaan we weer terug naar een meer conservatieve houding, maar vanuit individueel perspectief: “We willen zekerheid hebben. Dat betekent 100 procent personalisatie van datastromen. Wetenschap is belangrijk. We handelen data-gedreven.”

Aanpassingsvermogen en flexibiliteit

De komende periode vraagt andere competenties, stelt Heshof. Hij stelde deze competenties samen met deelnemers vast in de sessie ‘Nieuwe competenties 2025’.

Aanpassingsvermogen wordt heel belangrijk. “De enige zekerheid is verandering. Als je bent opgeleid als ingenieur wil dat helemaal niet zeggen dat je je hele leven die kennis nodig hebt. Blijven leren is cruciaal.” Maar het is ook belangrijk om te kunnen gaan met de door technologie veranderende samenleving: robots, virtual assistents, zelfrijdende auto’s. We moeten gaan samenwerken met apparaten. Heshof: “Dat vergt flexibiliteit.”

Empathie is belangrijk

Robots focussen zich op een klein aspect in het proces. Generalistisch denken is een andere belangrijke competentie, redeneert Heshof. “Een van de verschillen tussen mens en robot is dat wij het geheel gemakkelijker overzien.” Daarmee nauw samenhangend is de derde competentie: human touch of empathie. Heshof: “Je kunt veel vaststellen vanuit data, maar het moet wel op een prettige manier worden gebracht. Een beetje relativering of inlevingsvermogen is prettig: goed met een klant omgaan of iemand geruststellen zijn belangrijke eigenschappen in een technologische wereld.”

Drie ontwikkelingen

Als we kijken naar de technologische wereld voorbij 2020, dan voorziet Heshof drie belangrijke ontwikkelingen.

1. Herwaardering van de expert

“Experts kan je niet breed genoeg definiëren: van barrista tot timmerman. Het zijn mensen die iets kunnen produceren wat anderen niet kunnen. Die herwaardering zal ook gevolgen hebben voor beroepskeuzes: meisjes willen dan geen prinses meer worden, maar bèta-wetenschapper of engineer. De wetenschap zal worden omarmd, omdat mensen op zoek zijn naar feiten. ‘E-nummers zijn geen vergif’, betoogde Rosanne Herzberger. Ze kreeg heel veel kritiek, maar eigenlijk is zij haar tijd vooruit.”

2. Robots: vriend of vijand?

“Onderzoekers van McKinsey hebben aangegeven dat 45 procent van ons werk is te automatiseren. Dat wordt alleen maar meer. Robots zullen onze concurrent zijn op de werkvloer. Is dat erg? We gaan naar een tweedaagse werkweek. En er komen andere werkzaamheden. Bovendien helpen robots ons met het oplossen van maatschappelijke problemen.”

3. We worden superhuman

“Elon Musk heeft een bedrijf dat als doel heeft microchips te implanteren in hersenen. Omdat we slimmer moeten blijven dan robots, vindt Musk. Nu nog vervangen we organen door technische hulpmiddelen. Straks gebruiken we technische hulpmiddelen om onszelf te verbeteren. Hoe ver gaan we daarbij? Daarvoor is het vaststellen van een grens belangrijk.”