Kees Buijtelaar, directeur a.i. Bindelmeer College in Amsterdam Zuidoost

‘Persoonlijke groei raakt aan het leven van mensen’

Ze kozen niet voor de makkelijkste weg. De ZAAM academie, het scholingsinstituut voor de 24 scholen die vallen onder de interconfessionele stichting ZAAM, zette een intern leernetwerk op voor docenten, met als overkoepelend thema: persoonlijke groei. Het is een onderwerp dat veel voorbereiding, begeleiding en inzet vraagt, zowel van de deelnemers als van de organisator. Kees Buijtelaar, directeur directeur a.i. van het Bindelmeer College in Amsterdam Zuidoost licht deze ‘huisacademie’ toe.

Kees-Buitelaar

Gewaagde keuze

“Het onderwerp ‘leiderschap’ stond op de agenda van de ZAAM academie, met als insteek hoe we het verhaal achter strategisch HRM de scholen in kunnen krijgen. Toen diende Stap 2 zich aan. Het makkelijkste is om rond het thema ‘leiderschap’ twintig leidinggevenden bij elkaar te zetten, maar dat wilden we niet. We wilden een leernetwerk opzetten waar docenten gezamenlijk onderwerpen zouden behandelen, zoals ‘persoonlijke groei’ en ‘carrièreplanning’. Dat was best een gewaagde keuze, in de zin dat het moed vergt om ten overstaan van een groep van twintig collega’s te spreken over je persoonlijke ontwikkeling. In het van oudsher behoudende onderwijs staat het uitwisselen van ervaringen nog steeds in de kinderschoenen, al helemaal als het meer persoonlijke zaken betreft. Gelukkig komt daar langzaam maar zeker verandering in, mede dankzij de stimulerende rol van de VO-raad die scholen aanmoedigt tot vernieuwing en durf.”

Geborgenheid

“We hebben bewust gekozen voor een intern leernetwerk. Dat geeft de geborgenheid die essentieel is voor een netwerk waarin persoonlijke groei centraal staat. Om die reden is het ook beter om de groep beperkt te houden tot zo’n twintig mensen. Van tevoren hebben we een soort intakegesprekken gehouden met de deelnemende docenten. Wat wil je bereiken met dit leernetwerk? Wat kunnen wij als huisacademie daarin betekenen? Met welke vraagstukken zou je graag aan de slag gaan? Dat leverde een scala aan onderwerpen op: van een ervaren docent die graag een stap wil maken, maar absoluut niet het management in wil, tot iemand die met plezier elke dag voor de klas staat, maar zich afvraagt wat voor hem de mogelijkheden zijn als het plezier afneemt. In het onderwijs, waar de organisatie zo plat is als een dubbeltje, zijn dat best ingewikkelde kwesties.”

‘Een leernetwerk is meer dan een leuke cursus, het moet echt beklijven.’

Van de gekke

“Wie les geeft op een grote, brede vmbo-school als het Bindelmeer College moet wat in zijn mars hebben. Het ontdekken en aanboren van onvermoede talenten zou een belangrijk onderdeel van elk HRM-beleid moeten zijn. Wij kwamen er tijdens het leernetwerk achter dat een van onze docenten met succes coachingstrajecten doet op andere scholen. Het is toch van de gekke dat wij in het onderwijs als vanzelfsprekend dure externe experts en bureaus inhuren voor veranderingsprocessen, zonder eerst na te gaan of we misschien zo iemand al in huis hebben. Met als bijkomend voordeel dat je die persoon de kans biedt om nieuwe stappen te zetten. Bij het interne leernetwerk ‘persoonlijke groei’ zoals wij dat hebben opgezet, kunnen zulke talenten komen bovendrijven. Als ZAAM academie kijken we dan vervolgens wat er nodig is om dat talent te ontwikkelen. Ook dat hoort bij goed werkgeverschap. Omgekeerd gebeurt natuurlijk ook, dat iemand bepaalde talenten graag wil benutten, maar dat wij als school daar niets mee willen en/of kunnen. Zo komt iemand door het leernetwerk wellicht tot de teleurstellende conclusie dat de school niet langer de goede plek is voor hem of haar.”

‘Het vergt moed om ten overstaan van collega’s te spreken over je persoonlijke ontwikkeling’

Geen therapie

“Al voor het begin van het leernetwerk hadden we elkaar gewaarschuwd: kijk uit dat het geen therapeutische sessies worden. Voorop staat wat iemand wil met zijn carrière, welke stappen hij of zij wil zetten en ja, soms raakt dat aan iemands persoonlijk leven, bijvoorbeeld als het gaat over stress op het werk. Maar het leernetwerk is er in de eerste plaats voor het benoemen, bespreken en waar het kan, wegnemen van hobbels in het professionele leven. Bewust hebben we ook allerlei trainingen en oefeningen gedaan. Doe je dat niet en blijf je al die tijd met elkaar aan tafel zitten, dan krijg je al snel last van navelstaarderij. Belangrijk is ook dat de leiding van de school weet van de deelname van hun docent aan het leernetwerk, zodat mogelijke opbrengsten van de bijeenkomsten besproken kunnen worden. Een leernetwerk is meer dan een leuke cursus, het moet echt beklijven.”

Hoe verder?

“In het begin was het aftasten. Sommige deelnemers vonden het aanvankelijk een beetje eng. Het thema ‘persoonlijke groei’ raakt, of je wilt of niet, toch aan het leven van mensen. Hoe ver wil en kun je daarin gaan? Maar je zag per bijeenkomst het enthousiasme groeien. In totaal zijn de docenten nu acht keer bij elkaar geweest, steeds met externe begeleiding. Nu speelt de vraag: hoe verder? Ik heb goede hoop dat het leernetwerk zelfstandig doorgaat, maar ik ga mij daar als directeur natuurlijk niet al te nadrukkelijk mee bemoeien. Dit is een leernetwerk voor en door docenten, de leiding hoort zich op afstand te houden.”

Tips van Kees

  • Zorg voor goede begeleiding, een leernetwerk vraag tijd en aandacht van zowel de deelnemers als van de schoolleiding.
  • Vul als organisatie van een leernetwerk niet te veel in. Geef deelnemers de ruimte om de bijeenkomsten zelf in te vullen.
  • Zorg ervoor dat een leernetwerk niet iets vrijblijvends is.