Nina Spithost, NHL Stenden over mkb-route in het hbo:

‘Samen hebben we goud in handen’

De combinatie van leren en werken (in duale vorm) in het hbo is bij veel mkb-bedrijven nog vrij onbekend. De tweejarige hbo Associate degree (Ad), die gepositioneerd is tussen mbo4 en hbo bachelor (6), kent men vaak helemaal niet. Dat moet veranderen, vindt Nina Spithost, programmamanager Associate degrees bij NHL Stenden.

Bedrijven moeten vlot en wendbaar kunnen inspelen op veranderingen in hun omgeving. In een turbulente en sterk concurrerende markt zijn de eigen medewerkers van mkb-bedrijven vaak hun grote kracht (Human Capital) en de belangrijkste schakel om het verschil te maken. Het is daarbij van belang dat die medewerkers, net gestart in het mkb of al langer werkzaam bij het bedrijf, zich kunnen (door)ontwikkelen.

Juist kleinere bedrijven beschikken vaak niet over een eigen HR-afdeling of ‘opleidingshuis’ om in te kunnen zetten op doorontwikkeling van hun medewerkers. “De duale Ad opleidingen zijn nu juist voor die bedrijven een prachtige kans”, stelt Nina. “In deze duale tweejarige opleidingen draagt het mkb bij aan de ontwikkeling van medewerkers én profiteert ook direct zelf, als bedrijf.”

Tien jaar ervaring

Volgens haar is het de hoogste tijd dat mkb-bedrijven ontdekken hoe deze opleidingen effectief bijdragen aan de ontwikkeling van hun medewerkers en bedrijf. Via werken en leren tegelijk. Nina: “Eigenlijk wat we vroeger het ‘gildeleren’ noemden: we kennen het allemaal vanuit het mbo. Maar dat dit ook in het hbo gebeurt, dát weten veel bedrijven niet. Terwijl wij al meer dan tien jaar ervaring hebben opgebouwd met duale leertrajecten, waarin studenten vanaf de start van de opleiding werken en leren combineren.”

Deze duale hbo-opleidingen heeft NHL Stenden in de bachelor- (vierjarig) en de Ad-variant (tweejarig). Nina: “De Ad, die sinds 2018 bestaat, is een jong eindniveau, dus dat velen dát nog niet kennen is logisch. Maar het is wel zonde. Want het is de missing link tussen mbo4, wat voor sommige beroepen net niet genoeg is, en hbo Bachelor niveau 6, waarmee iemand juist ‘overschoold’ zou kunnen zijn. Niveau 5 ontbrak echt nog. Het Ad is een zeer praktijkgerichte en beroepsgerichte hbo-opleiding. Echt een niveau voor iemand die méér kan dan mbo4 en klaar is voor de volgende stap. Met deze duale Ad opleidingen hebben we dus echt goud in handen.”

Talent naar binnen halen

Volgens Nina sluit het Ad-niveau precies aan bij de behoefte van veel werkgevers in het mkb, en kan de duale vorm enorm helpen. “Veel mkb’ers zijn in een overspannen arbeidsmarkt vruchteloos op zoek naar gekwalificeerde medewerkers. In die zoektocht richten zij zich vooral op wie al over de vereiste diploma’s beschikt. Maar ze vergeten daarbij de young potentials: de mbo4-geschoolde die zich nog verder kan doorontwikkelen. Een duale Ad biedt werkgevers de mogelijkheid dit talent nu al binnen te halen en samen met onderwijsinstellingen door te ontwikkelen. We zien de eerste vacatures al voorbijkomen waarin een werkgever een mbo4 gediplomeerde zoekt die wil komen werken én zich wil doorontwikkelen via een duale Ad.”

Gefaseerd leren

De Ad is bovendien kortcyclisch en overzichtelijk. Nina: “Dat maakt de duale Ad ook ideaal voor medewerkers die al langer in dienst zijn en zich ook willen doorontwikkelen in hun bedrijf. Ze kunnen bij de duale Ad’s hun werk, studie en privé goed combineren omdat er zoveel mogelijk geleerd wordt in en van het werk in het bedrijf. Ook zij kunnen dan al na twee jaar hun ontwikkeling bekronen met het hbo Ad diploma.”

Vroeger leerde je tot een diploma en ging je aan het werk. De arbeidsmarkt van tegenwoordig vraagt om gefaseerd leren. Nina: “Je leert tot je een diploma hebt behaald, gaat aan het werk en komt vervolgens een nieuwe scholingsvraag tegen. Voor ondernemers is het menselijke kapitaal misschien wel het belangrijkste kapitaal dat zij hebben. Dat laat je bedrijf immers leven. En natuurlijk, via duale trajecten ben je iemand grosso modo een dag per week kwijt om lessen op een onderwijsinstelling te volgen, maar je krijgt er opgeschoolde en gemotiveerde werknemers voor terug.”

Voor veel werkenden is de stap om een studie op te pakken best een grote, beseft zij. “De Ad is juist heel laagdrempelig omdat je je werk meeneemt in je studie en je studie toepast in je werk. Je bent dus heel praktisch aan de slag… met je eigen werk!”

Goud in handen

Door met een aantal reeds ontwikkelde Ad’s (zie kadertekst) aan te haken bij het programma ‘Mkb-route in het hbo’ hoopt Nina de bekendheid van deze duale opleidingen te kunnen vergroten. Samen met het mkb meer ruchtbaarheid geven aan het feit dat deze mkb-routes überhaupt al bestaan, dat is misschien wel de belangrijkste opgave die zij via het pilot-netwerk inhoud wil geven: “Dat kunnen wij namelijk niet alleen. Dat moeten we met elkaar doen. We hebben echt iets in handen. Nu is het zaak dat we dat ook tussen de oren van het mkb, hun huidige en hun toekomstige werknemers krijgen.”

Daarnaast is NHL Stenden ook bezig een aantal nieuwe Ad’s te ontwikkelen. “Zo zitten we met een drietal opleidingen in de voorfase om binnenkort ook als pilot mee te gaan doen. Ook bij deze Ad-opleidingen worden het werkveld en het mkb-bedrijfsleven al vanaf de start betrokken.”

Betere doorbloeding

Wat er uiteindelijk voor de hogeschool in het vat zit, daar is Nina heel helder over. Ruim tien jaar pionieren met duale opleidingen heeft haar dat wel duidelijk gemaakt: “Deze opleidingen zorgen voor een nog betere ‘doorbloeding’ van onze opleidingen. We halen daarmee de praktijk nog meer naar binnen. We krijgen gevraagd én ongevraagd feedback, direct uit het werkveld, en staan dus in voortdurend contact met de beroepspraktijk. Dat is toch net wat scherper dan bij klassieke voltijdse opleidingen, waar het vaak gebruikelijker is met casuïstiek te werken. Bij onze duale opleidingen zeggen we altijd: ‘De casus ís je werk’. Daar profiteert iedereen van.”

Dáárom ‘Mkb-route in het hbo’

NHL Stenden heeft inmiddels al veel ervaring opgebouwd met duale leertrajecten voor hbo-studenten. Wat dat zoal oplevert en waarom dat zo belangrijk is? Twee docenten spreken zich uit.

Harmen van der Ende (58), docent bij de duale Associate degree (Ad) Maritieme Techniek van het Maritiem Instituut Willem Barentsz (MIWB):

‘Waardevolle driehoek tussen opleiding, student en de praktijk’

“Onze studenten werken in de maritieme industrie en -dienstverlening terwijl ze deze studie doen. Vaak hebben ze net of al wat langer geleden een mbo-4-opleiding afgerond, zijn ze aan het werk en is een fulltime bacheloropleiding geen optie. De Ad is voor hen de ideale kans voor ontwikkeling en studenten kúnnen na afloop zelfs nog voor een bachelordiploma gaan. Het bijzondere van de Ad is dat het bedrijf waar de student werkt, zelf ook invloed heeft op het studieverloop. De student voert opdrachten uit bij zijn eigen werkgever en die heeft er weer profijt van. Daarnaast draagt het bedrijf zorg voor een bedrijfscoach die de student tijdens de studie begeleidt. Zo blijft de opleiding nauw verbonden met de student en het werkveld en ontstaat er een waardevolle driehoek tussen opleiding, student en de praktijk.”

Johannes Bruinsma, docent aan de Ad-opleiding Industriële Automatisering en Robotica.

‘Je doet het samen met het bedrijf waar je werkt’

“Deze Ad-opleiding is vooral bedoeld voor de mbo’er die al een aantal jaren werkzaam is in het bedrijfsleven en onderhoud pleegt op machines en robots. De ontwikkelingen in het vakgebied gaan snel: industrie 4.0 doet z’n intrede, en aan elke machine die geïnstalleerd wordt, zitten weer andere componenten die je moet aanleren. Er wordt dus steeds meer van je gevraagd en je hebt soms andere, nieuwe tools nodig dan waarmee je bent opgeleid. Het duale aspect maakt dit een unieke opleiding. Het is niet iets wat je ernaast doet in deeltijd, maar een studie voor mensen die binnen hun huidige functie willen groeien. Je doet het samen met het bedrijf waar je werkt. We kijken daarom ook naar de specifieke situatie van elke student: welke taken voer je uit, en wat heb je daarbij nodig? Er staat een vast programma voor, maar daarbinnen is er genoeg ruimte voor eigen initiatief.”